Tammingaborg te Hornhuizen

De naam Tamminga komt te Hornhuizen het eerst voor in 1343 en 1344. In die jaren worden overeenkomsten gesloten over het eiland Korenzand of Hefzand. Daarin worden met name genoemd, de al gestorven Jarrig, zijn zoon Liudolph of Liudo Tamminga en Anteko Tamminga. Hoofdelingen worden ze niet genoemd, ook geen dorpsheren. Wel waren ze van enige aanzien want Liudo bezegelde de oorkonden. Een latere Jarig (mogelijk een kleinzoon van Jarrig) is ook geen hoofdeling. Hij trad wel als zodanig op, want hij had soldaten (Armigeri) in dienst in 1375. In hoeverre Abel en Hidde Tamminga, die in het begin van de 15e eeuw genoemd worden van hem afstammen, is niet bekend. In 1416 maakten zij met raad en consent van hun moeder Jesele en enige familieleden een scheiding van de boedel van hun ons niet bekende vader.

Abel verkreeg Tammingehuis te Hornhuizen met de innerhof, het voorheem, redgerrecht, dijkrecht, 'kerckwegen', kerkstoelen en alle rechten van het huis en heerd. Wat Hiddeke verkreeg wordt niet vermeld, hij trouwde met Menneke van Ewsum en nam haar naam (Van Ewsma) aan. Merkwaardig is, dat zowel Abel als Hidde, respectievelijk in 1408 en 1431, een wapen, met als embleem een stralende zon, voeren dat afwijkt van het latere Tamminga-Van Ewsum wapen. Dit wapen was in 1708 ook het wapen van de familie Van Selwerd. Ook Johan van Ewsum beweerde in 1555, dat de Van Ewsums vanouds het wapen Selwerd in hun kwartieren voeren. Het is dus mogelijk , dat de Tamminga's verwant waren aan het geslacht van Selwerd. Abel Tamminga, die in de jaren 1408-1422 voorkomt als hoofdeling in de Marne, stierf in of voor 1428, in welk jaar zijn weduwe Bawe en zijn onmondige kinderen worden vermeld. Bawe was een Onsta en leefde in 1444 nog.

Haar zoon Onno erfde Tamminga. Hij streefde naar uitbreiding van zijn goederen en rechten. In 1455 kocht hij rechten en in 1470 schonk Reyner Remersma hem zijn gedeelte van zijn Kerkstoel, in 1468 kocht hij en zijn vrouw redgerrechten en overrechten in het westerdeel van de Marne. Samen lieten ze ook een nieuw huis bouwen op Tamminga. Wanneer Onno is overleden, is niet bekend. Zijn vrouw Emeke Asinga leefde nog in 1509, in welk jaar zij Asingaborg te Warffum bezat. Blijkbaar is zij dan ook nog in het bezit van de Tammingaborg. Zij hadden vier zonen, Abel, Abeke, Hoyke en Allert en twee dochters. De zonen komen voor als hoofdelingen te Hornhuizen of in de Marne. Allert stierf in 1498, dit blijkt uit een bronzen grafplaat in de kerk te Hornhuizen. Abeke verkreeg in 1500 verschillende rechten in Niekerk als vergoeding voor de moeite en kosten die hij zich getroost had voor de kerspellieden gedurende de oorlog. Hij stond namelijk in 1500 aan de zijde van de hertog van Saksen en de graaf van Oost-Friesland, dus tegenover de stad Gron ingen. Deze wilde daarom het Tammingehuis omverwerpen, maar de beide zwagers van Abeke te Groningen, Harmen en Geert Lewe, wisten dat te verhinderen.

Harmen Lewe ging met 20 man op het huis liggen. Na de slag bij Warffumerzijl eiste de hertog het huis op. Harmen ontruimde het zonder tegenstand, hetgeen in de stad de indruk wekte, dat er kwaad spel gespeeld was. In 1503 schonk Emeke haar aandeel in het nieuwe huis, de nieuwe zaal geheten, met brouwhuis en de helft van het gereedschap, de nieuwe kamer en andere gebouwen die zij en haar man hadden laten bouwen en stofferen aan haar dochter Bawe, getrouwd met Herman Lewe. In 1509 moest zij deze schenking herroepen. De boedel bleef onverdeeld door allerlei twisten. In 1516 verkochten Frouke Lewens en haar zoon Reint Huinge aan Geert Lewe (een zoon van Herman?) en Hille de Mepsche hun aandeel in Tammingaheerd dat Frouke geerfd had van haar broer Alke(?). De familie verhoudingen zijn niet duidelijk. In 1531 kwam een akkoord tot stand dat nog geen oplossing gaf. Pas in 1542 schijnen de geschillen beeindigd te zijn. In dat jaar deed de oosterwarf uitspraak in het geschil tussen Abel Onsta als gemachtigde van Abel Tamminga en Geert Lewe.

De juiste bepalingen zijn niet bekend, maar zeker mogen we aannemen dat Abel onbetwist eigenaar was. In 1542 vond er mogelijk een verbouwing of nieuwbouw plaats. Er was ook een portret van Abel Tamminga die leefde van 1498-1549. van wie hij een zoon was is onbekend, evenmin met wie hij getrouwd was. Het was waarschijnlijk Abels zoon Onno die de borg Erfde. Hij komt voor onder de Ommelander gedeputeerden en behoorde tot diegenen die in 1577 door de stad werden gevangen gezet. Of hij na 1580 is uitgeweken is niet bekend. Wel weten we, dat de Tammingeborg tussen 1580 en 1594 herhaaldelijk als steunpunt diende voor spaanse soldaten. Wanneer Onno Gestorven is, is niet bekend, waarschijnlijk voor 1594, in welk jaar doctor Sicke van Dekema, getrouwd met Hille Tamminga, als hoofdeling te Jellum, Tammingaborg en in de Marne wordt vermeld. Zij woonden later in Jellum, waar zij respectievelijk in 1625 en 1620 overleden en werden begraven. Hun dochter Lucia van Dekema erfde de borg, die zij al in 1608 met haar man Julius van Meckema bewoonde. Deze voerde processen op de landdag in 1624 voor Hornhuizen. In die tijd zou de borg zijn verbouwd en vergroot. Lucia, weduwe sinds 1638, stierf in 1652. Zij werd opgevolgd door haar dochter Luts van Meckema, gehuwd met Douwe van Aylva, die in 1665 overleed.

Zij zelf stierf in 1670. Toen Douwe nog leefde moet zijn broer Scipio Meckema van Aylva al in het bezit zijn gekomen. Hij compareerde in 1655 op de landdag, maar werd een jaar later grietman van Tietjerksteradeel, waarna hij als edelman in de Friese Staten zitting nam. Hij stierf als weduwnaar van Lisch van Eysinga in 1669. Zijn zoon Ernst Douwe van Aylva, in 1676 gehuwd met Tjemke van Heemstra, kreeg zijn erfdeel pas in 1686 bij akte van scheiding. Het echtpaar woonde al daarvoor op de borg, althans hun zoon Scipio Meckema van Aylva werd daar in 1679 geboren. Ook compareerde Ernst Douwe voor Hornhuizen op de landdag. Na zijn dood in 1717 volgde Scipio hem op. Deze trouwde hetzelfde jaar met Anna Bouwina Tjarda van Starkenborgh. Hij overleed in 1732. In datzelfde jaar kwam de borg door koop in het bezit van zijn zijn broer Hans Willem van Aylva. Anna Bouwina hertrouwde in 1737 met de in Hornhuizen bevestigde dominee Johannes van Diemen. De dominee vocht en dronk en moest in 1746 naar Oost-Indiƫ vertrekken.

Zijn vrouw deed bij het huwelijk in 1737 afstand van het vruchtgebruik van de Tammingaborg en alle gerechtigheden. Wat er van haar geworden is, is onbekend. Hans Willem van Aylva was gehuwd met Barbara van Camstra, die in 1732 overleed. Hij was bij zijn dood in 1776 luitenant-generaal. Daarom zal hij niet veel op Tamminga hebben gewoond. Ook compareerde hij niet op de landdag en speelde dus geen rol in het politieke leven van Stad en Lande. Na zijn dood werd de inboedel geveild en ook het huis zelf kwam onder de hamer. De borg werd omschreven als een hoogadellijk huis, met schathuis, schuur, hoven, singels, lanen, vijvers, grachten, bomen, plantages en twee duivematten. Erbij horen het staande redgerrecht van Hornhuizen, de staande collaties van Hornhuizen en Kloosterburen en allerlei andere rechten, gestoelten, banken, grafkelder en graven in de kerken van beide dorpen. Eerst in 1778 vond verpachting plaats aan Coppen Jarges en Anna Maria Hyma Juliana Lewe van Matenesse. Beiden overleden in 1792. Hun kinderen Joost en Anna lieten de vaste goederen verkopen in 1797. Koper werd in 1798 Jan Carel Ferdinand van In- en Kniphuisen, die in 1802 'de aangename buitenplaats' te koop aanbood. Kopers werden H.E. Noordhuis en anderen voor 4800 gulden.

Het huis werd afgebroken, in verschillende etappes waarschijnlijk. In 1809 werd werd de eigendom van de onder beklemming verhuurde borgstede binnen de gracht te koop aangeboden. In 1811 kwam deze met staande redgerrecht, recht van jacht en visserij in het bezit van P. Durleu op Bellingeweer. De borgstede was in 1848 een boomkwekerij. Het schathuis is veel later afgebroken.

Bron:

De Ommelander borgen en steenhuizen, ISBN 90 232 2314 4



Aan bovenstaande tekst is de uiterste zorgvuldigheid besteed. Desondanks kunnen er best fouten

voorkomen. Constateer je fouten en/of heb je vragen, correcties, aanvullingen...

geef die dan even aan mij door via mijn E-mail adres.

Hoogeveen, 9 aug. 2010
Verhaal: © Harm Hillinga
Menu Artikelen.HomePage.