De kanaalgravers aan het werk, allemaal compleet met schop en pet. Niet met een dragline, geen graafmachine en geen
buldozer: puur handwerk was het schoonmaken van
de Beerserdiep (het graven trouwens ook). Bron foto: eigen verzameling.
Korte geschiedenis van Beerta
In de tijd dat ik in Beerta heb gewoond, is het
nog een zelfstandige gemeente. Dit duurt
tot 1 januari 1990. Nieuwe Statenzijl, Drieborg,
Nieuw Beerta, Oudezijl, Oude Statenzijl, Ulsda
en Winschoterzijl vallen dan ook onder die
gemeente.
Na 1 januari van dat jaar worden de
gemeenten Beerta, Finsterwolde en Nieuwe Schans
samengevoegd tot de gemeente Reiderland. Als gemeentehuis fungeert de oude 'De Tjamme' in Beerta.
Op 1 januari 2010 vindt
er weer een gemeentelijke herindeling plaats,
waarbij Reiderland, Scheemda, Midwolda en Winschoten de gemeente
Oldambt vormen.
Beerta is in de periode van ca 500 tot ca 1500,
de middeleeuwen dus, een
veenontginningsnederzetting geweest en mogelijk
ontstaan vanuit Ulsda. De plaats Beerta vinden
we voor het eerst terug in schriftelijke bronnen
bij een verdrag met het jaartal 1391. Zo wordt
Liwert Hayens aldaar hoofdeling te 'Berda'
genoemd. In hetzelfde verdrag wordt de grens
beschreven tussen de landschappen Reiderland en
Oldambt, waarbij de Tjamme de grens vormt. Dit
water vormt ook de grens tussen de bisdommen
Münster en Osnabrück, zodat aan de hand van deze
beschrijving geconstateerd kan worden dat Beerta
tot het bisdom Osnabrück heeft behoord.
De naam kan een vorm zijn van ’buurt’, waar 'buren'
of 'boeren' (etymologisch gezien hetzelfde)
wonen. De naam van Beerta wordt in
wetenschappelijke geschriften nogal eens verward
met Utbeerte, dat een voormalig eiland in de
Dollard is geweest, Uiterburen (onder Zuidbroek)
en Berethe (in Oost-Friesland). Zo zou er in de
middeleeuwen in Beerta een klooster hebben
gestaan. Deze mythe berust echter op een
hardnekkig misverstand. Zo is er wel het klooster ’Berethe’
of 'Barthe' geweest, dat in Oost-Friesland heeft gelegen.
De ontdekking van fundamenten in Ulsda en Beerta
in de 19e eeuw leidt tot wilde speculaties van
twee kloosters in beide dorpen. In 1855 wordt de
mythe alweer ongedaan gemaakt, maar desondanks
komt men dit misverstand tot op heden nog steeds tegen. De
enige verbintenis met een klooster is de
boerderij Kloostergare, een voorwerk van het
klooster van Heiligerlee. Deze uit 1797
stammende boerderij is inmiddels afgebroken en
weer opgebouwd in het Openluchtmuseum in Arnhem.
De Hoofdstraat van
Beerta met op de achtergrond het (voormalige)
gemeentehuis van de gemeente Beerta.
Helemaal
rechts is nog de benzinepomp te zien die vlakbij
het gemeentehuis heeft gestaan. Bron foto: eigen verzameling.
In het dorp Beerta heeft tot aan het eind van de
15e eeuw mogelijk niet meer dan een kapel
gestaan. In oude schriftelijke bronnen is hier
sprake van, echter zonder nauwkeurige datering
en plaats. In de 15e eeuw is de oostelijke arm
van de Dollard ontstaan en moeten verschillende
nederzettingen naar hoger gelegen plaatsen
verplaatst worden. Na de verplaatsing van de
kerk van Ulsda naar Beerta, die voltooid wordt
in 1506/1508, wordt nog lange tijd het zegel van
Ulsda in Beerta gebruikt. De pastor noemde zich
dan ook pastor van Ulsda en vicaris van Beerta.
De toentertijd gebouwde kerk staat nog steeds in het centrum van Beerta. De patroonheilige van de kerk van Ulsda,
de heilige Laurentius, is vervolgens in het
kerspelzegel van Beerta opgenomen en daarna in
het gemeentewapen van Beerta. Na de eerste
overstromingen wordt geleidelijk aan het land
weer ingepolderd en draagt het gebied tot in de
20e eeuw een hoofdzakelijk agrarisch karakter.
De Nederlands Hervormde
kerk van Beerta heeft
een losstaande toren die
op deze foto niet is te zien. Op deze oude foto heeft de kerk nog een uitgebouwde zuidelijke entree. Foto: eigen verzameling.
Bij de gemeentelijke indelingen van het
napoleontische Koninkrijk Holland van 31 mei
1808 worden de dorpen Beerta, Nieuw-Beerta en
Finsterwolde samengevoegd tot de gemeente
Beerta, als uitvloeisel van de eerste
Nederlandse Gemeentewet van 1807.
Nadat Holland
is geannexeerd in 1810, wordt Finsterwolde in
1811 een afzonderlijke gemeente, evenals Beerta.
De gehele 19e
eeuw en het grootste deel van de 20e eeuw is in
Beerta de landbouw overheersend geweest.
Dit is
de eerste zelfbedieningszaak in Beerta;
de
winkel van
Klaas van Delden aan de
Hoofdstraat. De zoon van Van Delden heeft nog mij mij in de klas van de ULO gezeten (Winschoten). Bron foto: eigen verzameling
Het communisme en Beerta
De opkomst van het communisme in Beerta is
te verklaren door de vergrote economische
afstand die aan het eind van de 19e eeuw al
is ontstaan tussen landbouwers en
boerenarbeiders. Deze afstand leidt
uiteindelijk tot verharde tegenstellingen,
gevoed door de ideologie van socialisme en
anarchisme. In 1918 worden de ontwikkelingen
gevolgd van de gebeurtenissen in Duitsland,
waar de rode vlaggen al aan de grens zijn
gehesen. Later is er de oriëntatie op de
Sovjet-Unie, dat na 1941 aan de kant van
Geallieerden is gekomen, maar na 1947 in een
ander daglicht komt te staan. In de jaren
vijftig is er al een communistische
meerderheid in de gemeenteraad, net als in
de gemeente Finsterwolde. Dit is destijds
voor de regering aanleiding om de
gemeenteraad buiten werking te stellen en te
vervangen door een 'regeringscommissaris',
zoals de Grondwet dat mogelijk maakt bij 'ernstige
verwaarlozing van de autonomie'. Blijkbaar
is het feit van de communistische meerderheid in de gemeenteraad daarvoor
voldoende. In Beerta en Finsterwolde is dat
in die tijd ook jaren het geval geweest, de
burgemeester, toen nog een niet-communist,
neemt de taken van de gemeenteraad en het
college van B&W waar. Men moet dit echter
wel zien in het licht van de internationale
situatie, met zijn Koude Oorlog en de
overweldiging van Hongarije door de
Sovjet-Unie in 1956, waarvan de Nederlandse
communisten geen afstand willen nemen. In de
jaren tachtig is Beerta de enige gemeente in
Nederland met een communistische
burgemeester, Hanneke Jagersma.
De o.l.s in Beerta West. Het
gebouw staat er nog steeds, maar wordt niet meer gebruikt als
school.
De kleuterschool is
in die tijd
gehuisvest
in een kerkje aan een
laantje,
aan dezelfde kant van de straat als
waar de o.l.s. staat. Tijdens mijn studietijd aan de kweekschool te Winschoten hebben mijn toemalige vriend Eltjo de Lange en ik er nog stage gelopen. In die tijd is het een éénmansschool en is alleen het lokaal links in gebruik.
Bron foto: eigen verzameling.
Foto's van Beerta ....
 |
Beersterhoogen in het oosten van Beerta. Helemaal
links het (tram)huis waar mijn grootouders enige
tijd hebben gewoond met rechts daarvan de
boerderij van Ten Have. Zowel het huis als de
boerderij staan er anno 2012 nog steeds.
Op de
achterkant van deze oude anzichtkaart staat 'Tramweg'.
Bron foto: eigen verzameling.
|
 |
Deze foto is op dezelfde
plaats genomen als de foto erboven, maar dan
vanuit een andere hoek.
Helemaal rechts zien we
het tramhuis weer. Achter de bomen links staat
de boerderij van Muntinga (niet zichtbaar) en
als je goed kijkt kun je op de voorgrond en
helemaal links de tramrails zien liggen. Het huis waar de mensen voor staan, staat er ook
nog steeds.
Deze foto op de anzichtkaart is
destijds uitgegeven door J. Bakker uit Drieborg
die daar een (toneel)uitgeverij heeft gehad.
Bron foto: eigen verzameling.
|
|
We zien ook hier
de tramrails nog liggen.
Volgens Els Jongstra -
Wesselink is de foto gemaakt vanuit de hoek
Wilhelminaplein/Oudeweg en was in het huis links
een machinebedrijf gevestigd van de firma Hut.
Zij hadden een dochter
die niet zo oud was als
Els en samen gingen ze naar dezelfde school.
Betreffende dochter mocht van haar ouders alleen
omgang hebben met kinderen uit hetzelfde
boerenmilieu.
Bron foto: eigen verzameling. |
|
Beerta, Westeind. De molen staat er vandaag de dag niet meer.
Bron foto: eigen verzameling.
|
|
Beerta, Oosteinde.
Bron foto: eigen verzameling.
|
 |
Beerta, Westeinde.
Helemaal links is het gemaal 'De Buitenlanden' zichtbaar. Het ontmantelde gemaal met woning staat er nog steeds (2012), maar is niet meer als zodanig in gebruik. Ook de schoorsteen is niet meer aanwezig.
Bron foto: eigen verzamelingl
|
 |
In dit (arbeiders)huisje (ca 1955) van
landbouwer Everhardus Muntinga hebben wij
(Geertje de
Vries, Eggo Hillinga en zoon Harm)
gewoond. Het is
aan dezelfde straat als op de foto hieronder aan de Oudeweg.
Achter het huis
loopt het 'Beersterdiep'.
Het huisje is inmiddels
afgebroken en er
staan alleen nog een paar bomen (2012). Bron foto: eigen verzameling; de foto is gemaakt door een straatfotograaf omstreeks 1955.
|
 |
De boerderij van
Everhardus Muntinga aan de Oudeweg. Het
monumentale, geheel onderkelderde, woonhuis, bevindt zich hier nog in de oude
staat, maar is helaas afgebroken en heeft plaats gemaakt voor een nieuwe woning rechts voor de boerderij. Hierdoor krijg je de indruk van een vervallen boerderij. Bron foto: eigen verzameling.
|
 |
Oogsten bij landbouwer Everhardus Muntinga circa 1955 aan de Oudeweg in Beerta. Eggo
Hillinga staat achter op de
wagen om de strobalen neer te leggen en Danhuis zit
op de trekker. Bron foto: eigen verzameling.
|
 |
Beerta, Hoofdstraat, ter hoogte van het tegenwoordige winkelgebied (C1000) rechts.
Bron foto: eigen verzameling.
|
 |
Beerta, Hoofdstraat. Bron foto: eigen verzameling.
|
 |
De Nederl. Herv. Kerk van
Beerta in de tegenwoordige
staat met rechts de
losstaande toren. Bron foto: eigen verzameling.
|
 Meer lezen over Beerta:
Kijk bij 'Dorpen' onder 'Beerta' en in het 'Fotoalbum, Beerta vroeger en nu'.
Deze pagina maakt deel uit van www.nazatendevries.nl. Aan bovenstaande tekst is de uiterste zorgvuldigheid besteed. Desondanks kunnen er best fouten voorkomen. Constateer je fouten en/of heb je vragen, correcties, aanvullingen......... geef die dan even aan mij door via mijn E-mail adres (zie rode balk boven). Wij hebben ons uiterste best gedaan om de auteurs van teksten/citaten en copyrightbepalingen van afbeeldingen te achterhalen. Mocht je rechthebbende zijn en hierover vragen of opmerkingen hebben, neem dan contact op via e-mail. Lees ook de 'Disclaimer' en 'Privacy' voor méér informatie en laat ook eens een bericht achter in het Gastenboek, dan weet ik waarvoor ik het doe. |
Oorspronkelijke versie, 24 juni 2008.
Revisie: 21 april 2010.
Revisie: 28 mei 2010.
Revisie: 21 mei 2012.
Herschreven: 2 januari 2013.
Update: 26 augustus 2020.
Revisie 16 oktober 2024.
Verhaal: © Harm Hillinga.
|
 |
|
↑ Top |
|
|
|
