Over borg Almersma is zeer weinig bekend. Onder de edele heerden van Uithuizen en Uithuizermeeden komt Almersma niet voor, wel ligt er een overrecht op de heerd. Het eerst wordt Almersmahuis vermeld in 1448. In dat jaar kopen Reint Almersma en Teteken zijn vrouw van Sijcke op Hiddighamedum te Uithuizen een wierde bij Almersmahuis. Reint is wedman te Uithuizen. In 1465 komt hij nogmaals voor:

 

Warfssententie in hoger beroep van een vonnis van Focke Ewekuma in de zaak tussen Johan Holenborch en Reint Almersma, 1465. Gewaarmerkt afschrift, 1633
[1].


Terzelfdertijd, in 1451, wordt Eppo Almersma genoemd in een geschil over de koop van land.


In 1520[2] schenken Wibbo Almersum, die ook reeds in 1506 vermeld wordt wanneer hij twee wierden bij zijn huis koopt, en zijn vrouw Menneke ten behoeve van een kort tevoren gestichte prebende[3] in Uithuizen een heerd (praedium[4]) aldaar. Tijdens het leven van Wibbo zou de rector van deze prebende, de Sint-Anna of heer Robertspraebende, uit deze boerderij jaarlijks 16 Arnhemse guldens ontvangen, daarna de volledige inkomsten. Collatoren[5] van deze prebende zouden de pastoor van Uithuizen en de erfgenamen van Almersma heerd zijn.


Met Wibbo Almersma is het geslacht Almersma waarschijnlijk in rechte lijn uitgestorven. In 1545 vindt een scheiding van goederen plaats tussen Menolt Ompteda en de erfgenamen van Menneke Almersma[6]. Almersma heerd zelf wordt daarbij niet genoemd, noch worden de namen van de erfgenamen van Menneke meegedeeld. Menolt komt reeds in 1541 voor te Uithuizen.


Het duurt bijna honderd jaar voor we weer iets van Almersma horen. In 'de kroniek van de Houve' van 1636 is het huis Almersma opgenomen als eigendom van Gosen Schaffer. Wanneer hij Almersma verkregen heeft, is niet bekend. In 1629 noemt hij zich jonker en hoofdeling te Uithuizen en Uithuizermeeden. In 1618 is hij raadsheer geworden van de Stad en afgevaardigde van de Staten Generaal. Dit blijft hij tot 1636. Hij zal dus niet of weinig op Almersma gewoond hebben.


In 1637 sluit hij als Gosen Schaffer op Almersma[7] een overeenkomst met zijn neef Rudolf Ausma op borg Engersum[8] over het vergraven van een tochtsloot bij de singel van Almersma. In hetzelfde jaar is hij overleden. Na 1637 horen we niets meer over Almersma.

 

Huidige situatie
De borg moet gestaan hebben tussen de Hoofdstraat en de weg naar Zandeweer ten oosten van deze weg.
Van singels en grachten is evenwel niets meer te bespeuren.


 

Lees verder: De grafsteen van Bonno Awlsum in de kerk te Uithuizen

 

Bronnen, referenties en literatuur:
- De tekst is grotendeels afkomstig uit “W.J. Formsma e.a., Groninger Borgen en Steenhuizen, Assen 1973”, en is voor deze website bewerkt en aangevuld, grotendeels volgens de bronnen genoemd in de noten.
- ‘Groningsche Volksalmanak’, 1929.

 

 

Noten:

1 Groninger Archieven, 1605   Stadsbestuur van Groningen (2), 1594 – 1815.

2 "St. Annen leenbrief ofte heer Robertspraebende toe Uthuysen" gegeven door Wibbo Almersum en zijn vrouw Menneke, 1520 aug. 18. Groninger Archieven, 657 Verzameling Keiser, 1237-1833, 5.

3 Een prebende (Latijn: praebenda, "te schenken deel") is het vaste, jaarlijkse inkomen of de dotatie uit kerkelijke goederen die in de middeleeuwen en daarna wordt toegekend aan een geestelijke, meestal een kanunnik, als vergoeding voor zijn bediening. Het wordt ook gebruikt voor de geestelijke titel of functie zelf waaraan inkomsten verbonden zijn.

4 Een prebende (Latijn: praebenda, "te schenken deel") is het vaste, jaarlijkse inkomen of de dotatie uit kerkelijke goederen die in de middeleeuwen en daarna wordt toegekend aan een geestelijke, meestal een kanunnik, als vergoeding voor zijn bediening. Het wordt ook gebruikt voor de geestelijke titel of functie zelf waaraan inkomsten verbonden zijn.

5 Collatoren zijn personen met het recht (collatierecht) om een begunstigde, zoals een predikant of beneficiant, aan te wijzen voor een kerkelijk ambt of stichting, vaak voortkomend uit een historisch vruchtgebruik of stichtingsakte. Dit recht berust vaak bij nazaten van de oprichter en spelen een rol bij beurzenstichtingen. 

6 ‘Nalatenschap van Menneke Almersum, tisschen: Menolt Ompteda ter eene, en de erfgenamen van Menneke Almersma ter andere zijde, 1545 december 5’. Groninger Archieven, 521   Familie Gruys, 1423 – 1834, 187

7 Het ontstaan als zodanig van een Doopsgezinde Gemeente in Uithuizen ligt waarschijnlijk tussen 1600 en 1630. De leden komen dan regelmatig en georganiseerd in het geheim bijeen in boerderijen, waarvan de bezitters Doopsgezind zijn. In 1636 proberen de jonkers Gosen Schaffer van Almersma en Rudolf Ausma van Engersum paal en perk te stellen aan deze bijeenkomsten. In 1686 is in officiële zin sprake van een Doopsgezinde Gemeente te Uithuizen. De Gemeente behoort destijds tot de Oude Vlamingen, die conservatief zijn in gebruiken en orthodox in de leer van Menno Simons.

8 Grafzerk in de kerk: “Anno 1637, op den 14 augusti, is den manhafte Rudolf Ausma op Engersma, joncker en heuvelinck tot Uythuysen en Uythuystermeden, capitain van het nassousche regiment van stat Groningen en Omlanden in de belegeringe van Venlo van den cardinael Ferdinando geschoten, sodat hy 2 uyr daerna voort is gestorven, out synde geweest 51 jaeren en 7 daegen; hy is op den 28 van deselve maent in de kercke tot Uythuisen begraeven”.
N.B. Zerk is niet meer aanwezig. Vermeld: CVH, blz. 143. Ferdinand van Oostenrijk, kardinaalinfant, derde zoon van Philips III, koning van Spanje. Zie: Historische Winkler Prins. 2 [1958], blz. 205.
GDW, blz. 673, nr. [3726]. Uit: Pathuis/Alma, Groninger Gedenkwaardigheden.



Deze pagina maakt deel uit van www.nazatendevries.nl. Aan bovenstaande tekst is de uiterste zorgvuldigheid besteed. Desondanks kunnen er best fouten voorkomen. Constateer je fouten en/of heb je vragen, correcties, aanvullingen......... geef die dan even aan mij door via mijn E-mail adres (zie rode balk boven). Wij hebben ons uiterste best gedaan om de auteurs van teksten/citaten en copyrightbepalingen van afbeeldingen te achterhalen. Mocht je rechthebbende zijn en hierover vragen of opmerkingen hebben, neem dan contact op via e-mail. Lees ook de 'Disclaimer' en 'Privacy' voor méér informatie en laat ook eens een bericht achter in het Gastenboek, dan weet ik waarvoor ik het doe.

Hoogeveen, 5 maart 2026.
Samenstelling: © Harm Hillinga.
Klik hier om naar het menu ARTIKELS te gaan.
Klik hier om terug te gaan naar de HOMEPAGE.
Top