29 juli 1903: Koninklijk bezoek in Groningen, Appingedam en Delfzijl
Rijtoer koningin Wilhelmina en prins Hendrik per Landauer. Collectie J.H. Bos, 1903. Collectienaam 'Het beeld van Groningen'. Groninger Archieven. Beeldbank Groningen.
Groningen en Appingedam
Heeft het weer bij het bezoek van H.M. de koningin en de prins aan Groningen parten gespeeld, Delfzijl treft het gelukkiger. 't Is waar, de lucht is nog steeds loodzwaar bij het aanbreken van de dag. Zware regenwolken vliegen dreigend door de lucht, opgezweept door de zuidwestenwind, maar langzamerhand klaart het weer op. De wind schiet uit en tegen een uur of elf, wanneer wij met de lokale trein in Delfzijl aankomen en de havenwerken bezichtigen, verzekert ons een ervaren zeeman dat er nu en dan eens een buitje kan vallen maar van een ’slichten’ regen zoals gisteren zal geen sprake zijn. En de man blijkt gelijk te hebben. Tegen de tijd dat de koningin en de prins blij door de Delfzijlsters worden ingeluid, schijnt er een vrolijk oranjezonnetje.
Ansichtkaart. H.M. Koningin Wilhelmina te Groningen, 1903. Groninger Archieven. Beeldbank Groningen.
De vreemdelingen komen van alle kanten aan, uit dorp en stad. De mensenmenigte groeit steeds verder aan. Elke trein, elke boot van over de Eems brengt nieuwe bezoekers aan. Alleen al uit Duitsland zijn een paar duizend mensen per boot aangevoerd, die met de bewoners van noordoostelijk Nederland, onze koningin willen zien en begroeten.
Het koninklijk bezoek vertrekt om 1.52 uur met de trein voor de reis naar Delfzijl. Natuurlijk dat er weer overal dichte mensenhagen staan om de beminde vorstin en gemaal misschien voor het laatst te zien en hartelijke hoera's toe te roepen. Aan alle overwegen, haltes, stations, staan grote groepen mensen opgesteld om zoveel mogelijk het koningspaar te zien en te begroeten. Mevr. Verkade biedt vervolgens H.M. een 'bouquet' aan.
In Appingedam wordt een paar minuten halt gehouden en houdt de burgemeester, mr. Jansen, de volgende toespraak:
‘Het zij vergund een enkel woord te spreken in dit plechtig oogenblik, een woord van hartelijken dank bovenal. Dat Uwe Majesteit en Uwe Koninklijke Hoogheid Appingedam de hooge eer aandoen hier eene korte wijle te willen toeven, waardoor mij de gelegenheid geschonken wordt, om in tegenwoordigheid van den raad dezer gemeente en zoovele autoriteiten te mogen vertolken de gevoelens van warme liefde en oprechte verknochtheid van heel de bevolking van dit stadje aan het Koninklijk Huis, gevoelens die overal uitdrukking vinden in het volks- en kinderfeest, dat hier sinds jaren aaneen ter ere van den geboortedag van Uwe Majesteit wordt gevierd, met zooveel luister en zeldzame geestdrift, zooals nergens elders in ruime omgeving. Want Appingedam, dit bloeiend en welvarend stadje, zich trotsch gevoelende nog altijd te zijn de hoofdplaats van Fivelingo en de Ommelanden, welke plaats het zich in vroegere eeuwen bevocht met het geweld der wapenen en thans vooral door het bevorderen van den aanleg en verbeteren der verkeerwegen te lande en te water. Appingedam beschouwt het als een onuitsprekelijk voorrecht Uwe Majesteit en Uwe Koninklijke Hoogheid hier te kunnen huldigen, omdat heel de geschiedenis van dit stadje spreekt van onvergankelijke trouw en aanhankelijkheid aan het Huis van Oranje, dat ook Appingedam steeds grote genegenheid toedraagt. Daarvoor dit woord van warme hulde en diepgevoelde erkentelijkheid en ik geef Uwe Majesteit Uwe Koninklijke Hoogheid gaarne de plechtige verzekering dat dit oogenblik met gouden letters in de analen der geschiedenis zal worden geboekstaafd en hoe kort het dan ook zij, levenslang en onuitwischbaar in de herinnering onzer harten zal worden gegrift’.
In Delfzijl
Delfzijl heeft zich in zijn beste pak gestoken. Overal zijn versieringen aangebracht. Vlaggen wapperen aan bijna alle huizen. Er zijn erebogen opgericht van uiteenlopende vorm en grootte. Hiervoor is groen van allerlei bomen gebruikt. De mensen hebben ook balustrades getimmerd met vlaggen, groen en bloemen overdekt, om toch vooral een goed plaatsje te hebben en de koningin goed te kunnen zien als zij voorbijrijdt.
Erepoort Landstraat Delfijl. Ingezonden door: Bernard Besseling.
Aan het begin van de Landstraat, is een erepoort opgericht waarboven, in oranjekleurige bloemen, een welkom is aangebracht, terwijl men aan het einde van deze straat en voor het postkantoor eveneens een ereboog heeft doen herrijzen.
Ereboog Waterstraat Delfijl 1903. Ingezonden door: Bernard Besseling.
Op het pleintje voor het raadhuis een laan van groen, die aan de straatzijde breder wordt en daar om de geplante masten ombuigt, waaraan de vlaggen van Oranje en Meckelenburg wapperen. Een brede rode velours loper voert van de straat naar de toegangspoort, die gevormd wordt door een baldakijn van purper velours met gouden franjes gegarneerd. Boven dit portiek is een balkon met een schat aan bloemen getooid en overdekt met eveneens rood velours baldakijn, dat van boven eindigt in een kroon. Deze versiering ziet er inderdaad rijk en fris uit. Het gemeentehuis binnengaande voert de trap, die in de entreehal tegenover de ingang omhooggaat, naar de raadzaal. De entreehal en trap zijn beide rijkelijk versierd met groen en bloemen, terwijl dezelfde rode velours bekleding de treden bedekt. De trap komt uit op een eveneens met zijde en bloemen getooide gang. Waar anders de nog steeds op de schilder wachtende muren een grauw en somber vlak laten zien, is nu een fraai blauw behangsel aangebracht, een effen achtergrond voor een eenvoudig motief van gebroken kleur op kleur. Aan de bovenzijde is dit behangsel afgesloten door een fries, welke versieringsmotief typerend is voor Delfzijl, namelijk een vuurtoren, water en schepen. Omdat het in een kleur is uitgevoerd en de stilering niets te wensen overlaat, heeft het een zeer rustig en toch typisch effect. Voor de ramen hangen gordijnen en voor de ingang zijn deurgordijnen aangebracht van een matgele stof. Op de plaats waar anders de stoel van de voorzitter staat, is nu een podium aangebracht met troonhemel, waarbij een Perzisch tapijt het podium bekleed. De troonhemel is van dezelfde stof als de gordijnen maar is rijker gegarneerd met franjes, koorden en kwasten. Toch is alles eenvoudig gebleven, al ziet het er zeer voornaam uit.
De klap over het Damsterdiep is eveneens omhangen met vlaggen, waartussen het wapen van het waterschap Fivelingo. Op de Waterpoort staat een nagemaakte kleine loodskotter, waarin een viertal knapen in loods uniform die, wanneer de koningin met de prins voorbijkomen, signalen geven met de vlaggen. Vanaf deze plaats heeft men een prachtig uitzicht op de flinke haven, die op dat ogenblik een vrolijk gezicht oplevert. Daar liggen schepen van verschillende nationaliteit, Duitse, Engelse en natuurlijk de vloot van Delfzijl met zijn bootjes voor havenpolitie, de recherche en de loodsdienst. Het keizerlijke jacht, de Komeet, waarvan de bemanning de koningin straks het eresaluut zal brengen, kan men in de verte zien liggen. Tegen de tijd dat de koninklijke gasten hun intrede in Delfzijl zullen maken, staan duizenden mensen aan weerzijden van de weg opgesteld. Marechaussees houden ruim baan, maar zij hebben een zeer gemakkelijke taak, want ook de Delfzijlsters hebben, in goede navolging van de Groningers, ontzag voor de politiemacht.
Marktstraat met loodskotter op de Waterpoort. Ingezonden door: Bernard Besseling.
Precies op tijd komt de koninklijke trein aan (2.14 uur Greenwich). Niemand zal durven zeggen hoeveel mensen uit de omgeving en hoeveel Duitsers hier opgesteld staan. De oudste dochter van de burgemeester H. Hebbes biedt een 'bouquet' aan. Onder daverende hoera’s uit duizenden kelen begint daarna de tocht naar het gemeentehuis. De koningin buigt en groet voortdurend de juichende en met zakdoeken wuivende menigte toe.
Op het gemeentehuis worden de drie Duitse gasten aan de koningin voorgesteld die de boottocht zullen meemaken, te weten Exellenz Dr. Wenzel, Oberpraesident in Hannover, Exellenz Admiraal Thomsen, chef Marinestation Noordzee te Wilhelmshaven en Exellenz generaal Von Stüijzer, commanderend generaal van het 100ste legercorps te Hannover.
Daar wordt de koningin door de burgemeester toegesproken, welke toespraak door de koningin als volgt wordt beantwoord:
' Mijnheer de Burgemeester. Ik ben U zeer erkentelijk voor de gevoelens van den raad en ingezetenen van Delfzijl, welke U mij vertolkte. Ik wenschte een bezoek te brengen aan Delfzijl en daarbij aan zijn haven, welke van zooveel gewicht is voor deze provincie, wiens ontwikkeling ik steeds met met belangstelling gade slaag en van wiens bloei ik mij straks hoop te overtuigen. Het is mij aangenaam van U te vernemen, dat de bevolking zoo warm belangstelt in deze haven, welke zij terecht beschouwt als de voornaamste bron van haar welvaart en ik wensch voor Delfzijl en zijne nijvere ingezetenen, dat zijn handel steeds in bloei moge toenemen. Het hartelijk welkom, welke den Prins en mij door de geheele bevolking bij onze intrede in Delfzijl is toegeroepen, de vele bewijzen van aanhankeijkheid en trouw, welke ons te beurt vielen, vervullen ons met dank en ik kan u de verzekering geven, dat wij eene onvergetelijke herinnering aan de schoone ontvangst in deze gemeente zullen medenemen'.
Onder uitbundig gejuich verschijnen de koningin en de prins even op het balkon, waarna het gemeentehuis weer wordt verlaten en de tocht verder gaat naar de boot waarmee de koningin een bezoek aan de havenwerken en een tochtje op de Eems zal maken. Precies om half vier stappen de koningin en de prins aan boord van de Sophia, die tussen de sluizen ligt. De sluis is al geschut, zodat de boot direct kan vertrekken. De standaardvlag en de nationale vlag worden gehesen, de sluizen worden geopend en daar gaat de Sophia onder luid gejubel van de mensenmassa de haven in. De menigte, die overal op de dijk langs de haven staat opgesteld, is enorm groot. Hieruit blijkt de grote aanhankelijkheid van de bevolking van het hoge noorden aan ons vorstenhuis. Geen vrij plaatsje is er meer te vinden, het is een compacte mensenmassa, die wuivend met zakdoeken en zwaaiend met hoeden en petten H.M. begroeten.
Bezoek koningin Wilhelmina en prins Hendrik aan havenwerken Delfzijl, met o.a. Mr. C.C. Geertsema, commissaris der koningin: onder baldakijn: met SS. Sophia (rechts). Uit de collectie van Groninger Archieven, Beeldbank Groningen.
Na enkele minuten varen zijn ze zij bij het paviljoen aangekomen, daar afstappen om de tekeningen van de havenwerken in ogenschouw te nemen en de putten funderingen, die een diepte hebben van 15 meter, te zien. Heel Delfzijl heeft zich tegenover dit punt geconcentreerd. Om H.M. een indruk te geven van de omvang van het werk is alles in werking op dat ogenblik, dat zij deze uitgebreide werken komt bezichtigen. Telkens wanneer zij van het ene naar het andere punt overwipt over grote en kleine steenklompen, rijst een oorverdovend gejuich op.
Foto van het gezelschap met koningin Wilhelmina en prins Hendrik, tijdens de bezichtiging van de havenwerken in Delfzijl. Rechts ligt het pantserschip Hr. Ms. Kortenaer op de rede, links de torpedoboot Pangrango. De groep staat op een plankier, waaraan een grote vlag is bevestigd. De koningin en prins staan vooraan. De koningin draagt lichte kleding, een hoed met voile en een parasol. prins Hendrik is gekleed in marine-uniform met steek. In het gezelschap bevinden zich leden van de hofhouding, Nederlandse notabelen en bestuurders en drie vertegenwoordigers van de Duitse keizer. Foto: Uitg. Borchert Vos, Delfzijl. Bron: Groninger Archieven, Beeldank Groningen.
Wanneer alles in ogenschouw is genomen wordt de boottocht hervat en gaat het onder donderende saluutschoten van de Hollandse oorlogsbodems de Eems op. 't Is een heerlijke tocht. Een frisse bries doet de vlaggen vrolijk wapperen en het water opspatten tegen de boeg van de boot.
SS Sophia in de haven van Delfzijl met op de achtergrond de kerk van Farmsum en rechts de molen. Foto: ingezonden door: Bernard Besseling.
De prachtig versierde stoomboot Sophia van kapitein-reder Brands uit Zoutkamp, voor de gelegenheid wit geschilderd en van een nieuwe dektent voorzien, voert achterop de Hollandse vlag, in de grote top de koninklijke vlag met drijvende koninklijke standaard en op de boegspriet het geusje (kleine Hollandse vlag). Met de boot gaan 13 leden mee van de hofhouding, alsook de Commissaris van de Koningin, de Gedeputeerde Staten en de Griffier. Vervolgens de heren J.M.W. van Eizelingen, hoofdingenieur van de Waterstaat, De Jong, ingenieur, de waarnemende rijkshoofdingenieur- directeur in het IV-district R.J. Castendijk en W.F. Druyvesteyn, inspecteur van het loodswezen.
Zacht glijdt de Sophia voort, rechtsachter gevolgd door de Ophir (een stoomschip 1891-1922, red.) met commandant M. Schoo, links achter door de Rindjani (??, red.) met commandant J.A. van Geen, op behoorlijke afstand gevolgd door de persboot, de Martin Pöpelau (een zeesleepboot, red.), welwillend ter beschikking gesteld door de eigenaar de heer K.B. Kuiper uit Delfzijl.
Wanneer de Sophia op enige afstand van het oorlogsschip de Kortenaer is gekomen, speelt de muziek van deze boot het Wilhelmus, de manschappen staan allen in orde opgesteld aan de zijde van het schip waar langs de Sophia passeert. De mannen van het Duitse jacht de Komeet staan stijf en strak langs de stuurboordzijde opgesteld, om vlug naar bakboord over te wippen en de houding te hernemen wanneer de Sophia in wijde kring om het jacht heen draait. Ter hoogte van Uitwierde, in het midden van de bocht van Watum gekomen, wordt de terugtocht aanvaard. De Duitse kust kan men duidelijk zien liggen. De kleine Oost-Friese plaatsen Campen met zijn vuurtoren en Pilzen, het landpunt de Knock, zijn goed vanaf de boot waar te nemen.
Onder het losbrandende eresaluut van de Kortenaer (Nederland heeft meerdere fregatten gehad met die naam, red.) stoomt de Sophia de haven weer binnen. Daar wacht de mensenmenigte, die met kijkers en met het blote oog de boot hebben gevolgd, haar op. H.M. stapt weer aan land. Ook op de terugtocht zijn de toejuichingen weer zeer enthousiast.
Foto: De koninklijke koets op de Oude Schans in Delfzijl, op de terugweg naar het station. Foto: Uitg. Borchert-Vos, Delfzijl. Ingezonden door: Bernard Besseling.
Overal langs de terugweg weer een enorme menigte die wij vanuit onze persboot, die inmiddels voor de sluis is blijven liggen, de koningin een laatste groet zien toejuichen. Wanneer wij ons aan land kunnen begeven, is de koninklijke trein alweer in beweging om de koningin en de prins naar Het Loo terug te voeren.
Aantekening:
Het stoomschip Sophia heeft eerder zomers twee keer per week de veerdienst tussen Groningen en Schiermonnikoog onderhouden. Het is in 1903 verkocht; het schip is opnieuw geschilderd en voorzien van een nieuw zonnedek in verband met het bezoek van koningin Wilhelmina aan Delfzijl, waarbij het dienst heeft gedaan. Op de foto hieronder ligt het schip Sophia in Zoutkamp. NB: Er hebben verschillende schepen met de naam Sophia en o.a. Prinses Sophie bestaan; sommige zijn verschillende keren herdoopt in een andere naam.
Foto: SS Sophia. Vervaardiger foto E.J. Brands. Bron: Groninger Archieven, Beeldbank Groningen.
|
