De Garnizoenskerk. Foto: ©Jur Kuipers.

In een resolutie van 22 september 1628 is de 'pleatse van de kercke' bepaald. De voormalige garnizoenskerk van Nieuweschans (het huidige Bad Nieuweschans) is gebouwd in 1751, staat aan de Kerkstraat 1, en heeft aanvankelijk dienst gedaan voor de in Nieuweschans gelegerde militairen. In 1752 is de bouw voltooid en worden de kosten betaald door de Raad van State. Het is een Rijksmonument ID: 30458. Het bouwjaar van de kerk blijkt uit de tekst van een ingemetselde steen:

JONKVROUWE MAGDALENA ADRIANA CANTER VISSCHER HEEFT OP DEN 7 AUGUSTUS 1751 DEN EERSTEN STEEN AAN DEZE KERK GELEGT[1]

Magdalena Adriana Canter Visscher is geboren op 14 februari 1735 en overleden op 27 november 1784 te Haarlem. Ze is een dochter van Adrianus Canter Visscher (1707-1782) en Alida Keyzer (overl. 1735). Magdalena is getrouwd op 17-jarige leeftijd op 13 juli 1752 te Haarlem met Daniel Jan Camerling. Hij is dan 37 jaar en hoofdofficier en Raad van Haarlem. Verder is hij meester en vroedschapsraad geweest en kolonel Burgerie te Haarlem. In welke hoedigheid zij betreffende steen heeft gelegd, heb ik nergens kunnen ontdekken.

Ingemetselde steen met het bouwjaar van de kerk. Foto: ©Jur Kuipers.

Het kerkgebouw heeft geen toren en lijkt meer op een schuur dan op een kerk. Daarom spreekt men ook wel van een schuurkerk. Het is een noord-zuid rechthoekig zaalgebouw van 16,75 bij 6,94 meter met muren van 70 centimeter dik. De kerk wordt verlicht door rondboogvensters.

Ingang aan de voorzijde van de kerk. Foto: ©Jur Kuipers.

Het gebouw krijgt bij de bouw een multifunctioneel karakter. De zolder wordt ingericht als ammunitie- en hooizolder. In de Franse Tijd (1794-1814) wordt het gebouw als opslag gebruikt. Ds. Sissingh schrijft in het jaar 1795 in het kerkprotocol:

in de maanden maart en juni diende de kerk tot een magasijn en tot berging van haver voor de Franse troupes.

In de huidige, achter de kerk gelegen, consistorie zijn eerder twee paardenstallen geweest. Van hieruit is de hooizolder met een trap bereikbaar. In de negentiende eeuw komen deze functies te vervallen en is de zolder afgebroken, waardoor de kerkruimte een gewelf heeft gekregen.

Inerieur met de preekstoel en de arrestantenbank. Foto: ©Jur Kuipers.

In het interieur valt de preekstoel op uit het begin van de 19e eeuw. De tekstborden hebben oorspronkelijk in de Der Aa-kerk in Groningen gehangen. Ook bevindt zich achter in de kerk nog een zogenaamde arrestantenbank, waarin de gestrafte militairen de kerkdienst hebben kunnen bijwonen.

Orgel gebouwd door orgelbouwer Hermanus Knipscheer. Onder het orgel aan de balustrade is een embleem aangebracht van een wit paard. Ervóór hangt een zeilschip aan het gewelf. Foto: ©Jur Kuipers.

Het eenklaviers kerkorgel heeft een rechthoekige orgelkas. Het is in 1874 door de Amsterdamse orgelbouwer Hermanus Knipscheer vervaardigd voor de gereformeerde kerk in Schoonhoven. In 1925 verhuist het naar Nieuweschans. In 2009 is het gerestaureerd door Winold van der Putten uit Finsterwolde. Tot 1896 is er helemaal geen orgel in de kerk geweest. De samenzang wordt dan geleid door de schoolmeester, die ook koster en voorzanger is geweest. In datzelfde jaar wordt er een harmonium geplaatst dat wordt gebruikt tot 1923.

Interieur met preekstoel en koperen kaarsenkroon, zes-lichts en twee kaarsarmen. Foto: ©Jur Kuipers.

De kerk is voor het laatst in 2001 gerestaureerd. Thans fungeert de kerk als 'gewone' protestantse kerk en als trouwlocatie van de gemeente Oldambt. Ook worden er concerten in de kerk gegeven. De capaciteit van de kerk is beperkt tot circa 100 bezoekers.

De eerste predikant sinds 1628 is Johannes Moda (1630) geweest, die in 1644 komt te overlijden en een jaar later wordt opgevolgd door Nicolaas Borchius. De laatste predikant is Wiebke Heeren (1998) die in 2011 vertrekt naar Delfzijl.

De voorzijde van de Garnizoenskerk met pakhuisvensters. Foto: ©Jur Kuipers.