De dertiende eeuwse kerk te Middelstum. Foto: Wikipedia.

De restauratie, die tussen 1975 en 1977 in opdracht van de Stichting Oude Groninger Kerken werd uitgevoerd, heeft de geschiedenis van het gebouw aanzienlijk verhelderd. Het oudst bleek de derde travee vanaf het westen te zijn, restant van de rond 1200 gebouwde kerk, die een halfronde sluiting had.
Aan de noordzijde zien we een vermoedelijke hagioscoop met schuin daarboven een gedicht oorspronkelijk venster. Aan de zuidzijde de rest van een rondboogpoort. Onder de profiellijst zit hier een rollaag. Rond 1250 verrezen de twee smallere westtraveeën.
Aan de zuidzijde staat nog de oude liseen, aan de noordkant duidt een moet daarop, waar verder de resten van twee vensters zichtbaar zijn, nu door een flauwe segmentboog gedekt. In de zuidmuur zat een ingang. Gezien de grote hoogte van de beide ingangen - en ook die van de hagioscoop - zal het maaiveld verlaagd zijn.


In 1683 werd een dakruiter gebouwd, waartoe de muur en de curieuze balkconstructie verrezen. Overigens dateert het torentje in zijn huidige vorm van de verbouwing in 1905. De oude westgevel werd in 1731 herbouwd. In 1767 werd een nieuwe, driezijdige koorsluiting gebouwd met gebruikmaking van de oude fundering, terwijl de spitsboogvensters van de schipwanden in 1775 naar het voorbeeld van die in het koor werden aangebracht. In 1905 werd het uitwendige met een laag Portland-cement bedekt. De westgevel werd toen in zijn huidige vorm gebracht: een witte blokkenindeling en donkergrijze lijsten. De ramen kregen ijzeren sponningen. De twee siervazen bovenop hebben vermoedelijk oorspronkelijk de benedenhoeken van de geveltop uit 1731 gesierd. Boven de mooie steen met twee Griekse bijbelteksten is in 1905 een jaartalsteentje gemetseld. Onder aan de zuidwesthoek staan de initialen van de toenmalige uitvoerders.


Het interieur van de kerk te Middelbert. Foto: Wikipedia.

Boven de preekstoel tekent zich de rondboog af van het gewelf van de oudste travee. Verder naar het westen zit een spitsbogige muraal, evenals in de noordmuur van de tot kerkenkamer ingerichte ruimte boven het portaal. Aan deze zijde is op de orgelgalerij een oorspronkelijk venster blootgelegd. Het schip heeft een groot aantal nisjes. Ook het westportaal, dat vroeger bij de kerk hoorde, heeft twee nisjes. Voor de beide bankenblokken ligt een oude altaarsteen.

 

De kerk bezit een bijzonder gave inrichting, grotendeels in 1744 gemaakt. Bij de restauratie heeft men de rond 1850 aangebrachte kleurgeving hersteld: de banken okergeel met zwarte biezen, de kansel, met dubbele koperen kaarsenhouder, zwart met goud. Op het middenpaneel zweeft een elegante engel met op de banderol het jaartal 1753. De zijpanelen hebben sierlijke rocailles. Binnen het doophek staan een offerblok uit1655 en een smeedijzeren standerd met koperen doopbekken. Tegen de noordwand hangt een knop in rococovormen voor de collectezakken. De kerk bezit drie koperen kronen, op de wandhouders zijn bij de restauratie olielampen geplaatst.


Het orgel uit 1922 van J.W. Timmpe in de Sint Martinuskerk te Middelbert. Foto: Wikipedia.

Voor de viering van het avondmaal gaat de gemeente naar de lange tafels en banken op het koor, die rond 1850 zijn te dateren. Langs de wanden dubbele kaarsenhouders van smeedijzer.
Er hangen twee vroeg 19de-eeuwse handgekleurde prenten, het laatste Avondmaal naar een schilderij van de vroegromantische Amerikaan Benjamin West, de bruiloft te Kana naar Domenico Pellegrini, een Italiaan uit dezelfde tijd. De oudste zerk is van 1601 (voor de kansel), de overige zijn later uit de 17de, de 18de en de 19de eeuw.
De opzetstukken van de banken zijn weliswaar 18de-eeuws, maar hun opschriften dateren onmiskenbaar uit de vorige eeuw. Op de achterzijde van de bank voor 'Kerkvoogden en Notabelen', grenzend aan de avondmaalsruimte, is een toepasselijke tekst geschilderd, Lucas 12;19.


In 1822 bouwde J.W. Timpe een tweeklaviers orgel met aangehangen pedaal, dat nog geheel in de oorspronkelijke staat verkeert. Het heeft een mahoniekleurig front.
De vroeg 18de-eeuwse toegangsdeuren naar de kerk en de aansluitende betimmering, die de vormen van de deuren herhaalt - de porseleinen knoppen incluis -, werden in hun oorspronkelijke kleurigheid hersteld. In 1905 was het hele meubilair bruin geverfd. In de kerkenkamer staat een 19de-eeuwse plattegrond van het kerkhof.

 

Bij de laatste restauratie in de zeventiger jaren van de 20e eeuw is een in 1905 aangebrachte pleisterlaag verwijderd. De kerk is in het bezit van de Stichting Oude Groninger Kerken. Er worden regelmatig lezingen en concerten in de kerk gegeven. Elke derde zondag van de maand is er een kerkdienst.

Deze pagina maakt deel uit van www.nazatendevries.nl.
Aan bovenstaande tekst is de uiterste zorgvuldigheid besteed. Desondanks kunnen er best fouten voorkomen.
Constateer je fouten en/of heb je vragen, correcties, aanvullingen...geef die dan even aan mij door via mijn E-mail adres.
Laat ook eens een bericht achter in het Gastenboek.
Hoogeveen, 14 april 2017.
Samenstelling: © Harm Hillinga
.
Menu Artikelen.
Terug naar de HomePage.
Top