NOORDELIJKE GRAANHANDEL B.V. - Hoofdstraat 51, Nieuweschans.

 

In 1896 beginnen de gebr. G. en J. Watermann te Bunde (Dld.) in het pakhuis Dageraad te Nieuweschans een graanhandel onder de naam Fa. G. Watermann. H. Watermann, geb. 15-5-1914 te Bunde, ov. juli 1993 te Winschoten, krijgt in 1936 de leiding over het bedrijf. In 1946 vormt Watermann met Fa. H. van der Schalk te Rotterdam een N.V. De samenwerking betreft de handel in fijne zaden, zoals karwij- en blauwmaanzaad, die wordt behartigd door K.I. Leeflang. In 1967 worden de belangen gekoppeld aan die van de Aankoop Centrale Groningen en de Cebeco te Rotterdam. H. Flik is tot 1966 op het kantoor in Nieuweschans werkzaam als procuratiehouder.

 

 

Hij vertrekt naar Leeuwarden en wordt secretaris van het Landbouwschap. Voor hem in de plaats komt J. Zuur, die sinds 1961 in dienst is van het bedrijf. Het procuratiehouderschap combineert hij later met de functie van bedrijfsleider. Eind 1978 is de samenwerking met Van der Schalk verbroken. De activiteiten met betrekking tot de handel in karwij- en blauwmaanzaad worden verplaatst naar het kantoor te Nieuweschans, waar Leeflang zijn werkzaamheden voortzet. Op 1-9-1990 worden de activiteiten in fijne zaden verkocht aan Pelmolen Holland B.V. te Dinteloord. In verband met de naamsbekendheid op de exportmarkt zijn de handelsactiviteiten voortgezet onder de naam G. Watermann International Seed Company B.V. Het bedrijf in Nieuweschans heet voortaan Noordelijke Graanhandel B.V., waarvan het kantoor sinds 1-1-1996 in Hoogezand is gehuisvest. Vanaf 1992 is G. Watermann Int. Seed Comp. B.V. een onderdeel van Cebeco Peulvruchten B.V. Op 8-8-1994 verhuist G. Watermann Int. Seed Comp. B.V. naar Middelburg en twee jaar later neemt Red River Van Eck B.V. te Zevenbergen de handelsactiviteiten over. Daarmee is een einde gekomen aan de handelsnaam Watermann. Op 22-12-1993 beëindigen de Noordelijke Graanhandel B.V. en de Johannes Kerkhovenpolder B.V. hun samenwerking (zie bb. B. deel I, 223). De activiteiten in Nieuweschans worden voortgezet in de vorm van beperkte inname en tijdelijke opslag van graan. In verband met de milieu-eisen hangt het voortbestaan van de Noordelijke Graanhandel B.V. op deze locatie aan een zijden draad.

 

 

Nieuweschans graansilo’s

 

Met het project van de graansilo’s aan de Oldezijlsterzijde van de Westerwolsche Aa is het (nog ) niet helemaal gelopen zoals gepland en gewenst was. Een deel van het werk is met verve geklaard, de sloop van de lage graansilo en de aansprekende nieuwbouw van een bouwwerk in een vergelijkbaar volume waar een zestal bedrijven huisvesting hebben gekregen. Het uitdagende aspect van het plan met restauratie en herbestemming van de monumentale hoge silo is nog niet uitgevoerd. Het gaat in de laatste decennia van de 20e eeuw niet goed met Nieuweschans. De werkgelegenheid krimpt en het inwonertal loopt terug. De uitwerking van het op zich dynamisch ontwikkelende kuuroord Fontana dat zich in de jaren tachtig aan de rand van de vestingplaats heeft gevestigd, heeft voor de eigen bevolking van Nieuweschans niet het effect wat ervan wordt verwacht. Daarom heeft de gemeente Reiderland met de provincie Groningen in 1999 een Masterplan voor de oude vesting opgesteld om in de eerste plaats voor de eigen bevolking de negatieve ontwikkelingen te keren maar bovendien om Nieuweschans voor toeristen en gasten aantrekkelijker te maken door een breder aanbod. En dat bredere aanbod zit vooral in het opkrikken van de monumentaliteit van de bebouwing en de openbare ruimte. ‘Kuurvesting Nieuweschans’ wordt het leidende begrip om de cultuurhistorische kwaliteiten tastbaarder te maken. Onder meer de Voorstraat met riante plantsoenstrook en reeksen monumentale panden, maar ook de smalle, schilderachtige Achterstraat worden met zorg verbeterd.

 

 

De westelijke dorpsrand wordt voorzien van vestingvormen van wallen, dwingers en een gracht in een eigentijds idioom. De achterkanten van de bebouwing van Molenstraat en Molenbastion zijn nog wat rafelig, maar door nieuwbouw zal daar ook in worden voorzien. De Weg naar de Bron is met de aanleg van de vestinggracht en wallen aangepast. Bovendien wordt over de brede grachtpartij een moderne loopbrug geslagen die met de Zuiderstraat de verbinding vormt tussen het kuuroord Fontana en het monumentale centrum. Nieuweschans is klaar om grensoverschrijdende toeristenstromen te ontvangen. Onderdeel van het Masterplan is voorts de ‘upgrading’ van het wat verpauperde noorden van Oudezijl. Daar staan restauraties en herbestemmingen van de locomotievenloods en de graansilo’s aan de Westerwoldsche Aa op het programma, hoewel de gemeente dan nog geen idee heeft hoe dit aan te pakken. Stichting DBF heeft zowel de locomotievenloods als de silo’s in eigendom overgenomen en voor beide projecten plannen opgesteld, financiering geregeld en toekomstige gebruikers gevonden. Dat lukt bij de loods, maar door de hoge kosten gaat de aanpak van de silo uiteindelijk niet door, waardoor het project slechts gedeeltelijk kan worden uitgevoerd. Oorspronkelijk staan er twee graanopslagplaatsen aan de oever van de Westerwoldsche Aa: een laag graanpakhuis met de naam De Dageraad dat in 1870 is gebouwd en een hoge silo die Watermann wordt genoemd en die na de oorlog, in 1950, tot stand is gekomen. Door enkele uitbreidingen van baksteen en golfplaat zijn ze aan elkaar geklonterd op een wijze die ongetwijfeld functioneel zal zijn geweest, maar verder getuigt van desinteresse. De opslagplaatsen zijn de laatste decennia in gebruik door de Noordelijke Graanhandel. De Dageraad is tot 1980 in gebruik gebleven en in 1996 gesloopt nadat het door brand is geteisterd en nog een tijdlang als een droef skelet is blijven staan. De hoge silo heeft tot omstreeks 2000 zijn functie behouden maar is toen bedrijfsmatig eveneens gesaneerd. Maar het is gebleven en is nog steeds een kenmerkende silhouetvormer ten noorden van Nieuweschans.

 

 

De lage ‘Dageraad’ is een lang, rechthoekig bouwwerk van beton, vlak plaatwerk en enig metselwerk, nogal grauw en voorzien van een zadeldak. De opslag van graan is min of meer zichtbaar aan de onderzijde, waar tussen de betonnen draagschijven de trogvormige constructie zichtbaar is. Dit graanpakhuis is in 2004 vervangen door een bedrijfsverzamelgebouw met ongeveer hetzelfde volume, maar met een totaal andere uitstraling. Ook de nieuwbouw voor zes bedrijfsunits wordt grijs, niet grauw maar fris door het toepassen van licht reflecterende aluminium wanden. Ze krijgen aan de straatzijde grote overheaddeuren met een vensterlint een gewone loopdeur. Aan de waterzijde is elke unit geopend met een groot cirkelvormig venster, ‘ogen met een traan’, de onderkant van de glaspaneeldeur die daar is geplaatst. Deze grote glaspuien verlichten ook de verdieping, want er is een insteek in elke bedrijfshal aangebracht. Sinds de sloop van de tussenbouwsels staat de 24 meter hoge silo Watermann er weer soeverein bij, een robuuste toren op een vierkante grondslag en voorzien van een laag piramidedak. Het lijkt een kolos van baksteen maar de constructie is vooral van beton. De bakstenen bekleding heeft aan alle zijden, maar niet op de hoeken, verticale verdikkingen gekregen, penanten die boven met afzaten zijn gedekt. Daarboven wordt het gebouw onder de daklijst bekroond met een merkwaardige kroonlijst die bestaat uit een soort mezzanine van reeksen van vijftien vensters aan elke zijde, vensters die nooit voor de uitkijk bedoeld zijn geweest maar wel voor enige lichtval in de silo hebben gezorgd. Het is een streng en stug, nagenoeg gesloten bouwwerk, waar weinig mee aan te vangen lijkt.

 

 

De silo is een geregistreerd rijksmonument en er is even sprake geweest van het onderbrengen van appartementen in het gebouw. Ook het bevorderen van bedrijvigheid maakt deel uit van het Masterplan van het gebied. Stichting DBF heeft toen de mogelijkheid onderzocht om het monumentale gebouw met de BIWO-formule aan te pakken om het een nieuw leven te geven. Er is een plan gemaakt om in de kelder en vijf daarboven aan te brengen verdiepingen bedrijfsruimten onder te brengen. Het monument moet dan wel op elke verdieping en aan alle zijden worden geopend voor de daglichttoetreding. De architect heeft daartoe een harmonieus passend schema van sleufvormige en afwisselend horizontale en verticale vensteropeningen ontworpen. Er is sprake van geweest dat architect Timmer er zelf met zijn bureau in zou trekken, maar dat is niet doorgegaan. Door budgetoverschrijding is dit gedeelte van het project op een laag pitje gezet. De nieuwbouw van het bedrijfsverzamelgebouw en de plannen voor de restauratie en herinrichting van de silo maken deel uit van het revitalisatieplan van het bedrijfsterrein Westerwoldsche Aa. Daarin zaten ook nog de nieuwbouw van vier woon-werk-combinaties op het zuidelijke gedeelte van het terrein. Deze zijn nog niet uitgevoerd. De plannen zijn ontworpen door Timmer bna Architecten en Adviseurs uit Winschoten. Bouwbedrijf Blokzijl uit Blijham heeft het werk uitgevoerd. De nieuwbouw en de plannen tot restauratie konden plaatsvinden dankzij financiële middelen van De Europese Gemeenschap, het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, het samenwerkingsverband Noord-Nederland EZ/KOMPAS, de provincie Groningen en de gemeente Reiderland.

 

 

 

Bronnen:


1. Wikipedia
2. Boerderijenboek


Aan bovenstaande tekst is de uiterste zorgvuldigheid besteed. Desondanks kunnen er best fouten

voorkomen. Constateer je fouten en/of heb je vragen, correcties, aanvullingen...

geef die dan even aan mij door via mijn E-mail adres.

Hoogeveen, 29 april. 2010.
Update: 6 juni 2020
Verhaal: © Harm Hillinga

Terug naar menu 'Genealogie'.
Naar de HomePage