Elsa Wisbrun-Rosenfeld met haar kleindochters Els en Karla vermoord in Auschwitz

Familie Hasselt op film Groningen 1935-1941, 28 april 2026

Ron van Hasselt komt in 2025 bij de Groninger Archieven langs met een oud roestig blik met zuur ruikende films van zijn oom Jakob van Hasselt (zie foto links). Hierop staan beelden van de nog jonge Els en Karla die in Auschwitz zijn vermoord. Hun ouders overleven de oorlog maar hebben de films nooit terug kunnen of willen kijken. Meer dan 80 jaar na dato bekijkt René Duursma van de Groninger Archieven voor het eerst de beelden waarop het leven van een gelukkig Joods gezin in Amsterdam te zien is, evenals beelden uit Haulerwijk en Groningen én bewegend beeld van Simon van Hasselt.

Jakob (Jaap) van Hasselt, geboren 5 januari 1903 te Slochteren, komt uit een gezin met zes broers en is één van de jongere broers van de in Groningen bekende Simon van Hasselt. Simon is hoofd van de Joodse school in de stad Groningen voordat hij met zijn hele gezin wordt vermoord op 12 februari 1943 in Auschwitz.

Jaap vertrekt al jong naar Amsterdam om daar te gaan werken als notaris. Hij ontmoet de Haagse Elisabeth (Lies) Wisbrun. Zij komt uit een familie die op dat moment het modehuis Wisbrun en Liffman bestieren. Dit modehuis heeft dan 9 filialen door het hele land. Jaap en Lies trouwen en gaan in Amsterdam wonen.

Jaap van Hasselt bij wieg.

Hun eerste dochtertje, Els, wordt geboren op 28 januari 1935. Karla (Hinderika) volgt op 30 maart 1937. De van Hasselts besluiten kort na de geboorte van Els een camera te kopen en het prille leven van hun dochters te filmen. Els en Karla leiden een ogenschijnlijk gelukkig leven, we zien ze fietsen, spelen, op bezoek gaan bij familie en ze worden als baby liefdevol getoond aan familie door heel Nederland. We zien beelden van Haulerwijk, Groningen en natuurlijk Den Haag en Amsterdam.

Op de films zien we dat ze dingen doen die andere welgestelde gezinnen ook doen in die tijd. Ze gaan op vakantie naar St. Moritz, vieren Sinterklaas, gaan naar het strand en spelen in de sneeuw. Er zijn een aantal films van de zgn. broederdagen, waarbij de broers van Hasselt elkaar ergens in Nederland opzoeken. Zoals zoveel mensen in die periode lijken ze koningsgezind. Er is een film, “Den Haag in bruidstooi”, waarbij Juliana en Bernhards trouwerij gevierd wordt en ze filmen de koningin in Amsterdam.

Modehuis Wisbrun (vermoedelijk in Zwitserland).

Het filmen houdt plotseling op in 1941. Het gezin duikt onder, maar dat lukt niet als gezin op één adres. De dochtertjes worden gescheiden van hun ouders ondergebracht. Jaap en Lies overleven in de onderduik, hun dochtertjes worden verraden en naar Auschwitz gedeporteerd. Els wordt niet ouder dan negen en Karla zes, vermoord door een misdadig regime...

De films liggen tientallen jaren bij de Haagse familie en blijven in hun blik. Jaap wordt na de oorlog notaris van Otto Frank, een lotgenoot als het gaat om het verlies van kinderen in de oorlog. De beelden zijn nu te bekijken op: link https://www.filmbankgroningen.nl/filmmakers/jaap-van-hasselt/

Familiefilm Van Hasselt: Els Jakob van Hasselt, 14 april, Els is hier 11 weken oud.

Het laden van de website en de 8 mm films kan enige tijd langer duren dan normaal. De films zijn zonder geluid.
Ron van Hasselt schrijft in een aantal boeken over de meisjes op deze familiefilms, o.a. in ‘Om en nabij Auschwitz’, uit 2020. Pas begin 2026 ziet hij voor het eerst de bewegende beelden van zijn nichtjes.

Het gaat in totaal om 63 korte 8mm films, de meeste verzuurd en in roestige blikken. Gelukkig kunnen de Groninger Archieven deze films, met enige moeite, toch nog digitaliseren op 4K. Dit gebeurt o.a. door de ‘wet gate’ van hun filmscanner te gebruiken. Een methode waarbij de film nat wordt gemaakt met isopropanol. De vloeistof vult de krassen en kabels en haalt het ergste vuil van de film. Hierbij een voorbeeld waarbij links een film met ‘wet gate’ scan te zien is en rechts zonder (zie afbeelding):

Grootmoeder Elsa Wisbrun-Rosenfeld, de moeder van Lies Wisbrun, hier met haar pasgeboren kleindochter Els van Hasselt in 1935. Elsa Wisbrun-Rosenfeld wordt op haar onderduikadres verraden en gearresteerd eind 1943. De politie vindt bij haar briefjes van haar kleindochtertjes met adres. Op 8 februari 1944 wordt Elsa samen met haar kleindochters naar Auschwitz gedeporteerd en onmiddellijk na aankomst vermoord. (Zie ook het boek van Ron van Hasselt ‘Om en nabij Auschwitz’ p.173-178).

Ben van Hasselt (vader Ron).

Ben van Hasselt. Vlucht in de meidagen van 1940 naar Engeland samen met zijn verloofde die later zijn vrouw wordt. Voor de oorlog is hij pacifist, maar hij gaat in Engeland in dienst van het Nederlandse leger en krijgt daar een officiersopleiding. Hij is de eerste geüniformeerde Nederlandse militair die voet zet op het kleine stukje bevrijd Nederland in 1944. Uit naam der Koningin mag hij de burgemeester benoemen van de eerste bevrijde stad, Maastricht. Van 1948 – 1960 woont hij in de stad Groningen. Na zijn pensionering heeft hij in Wehe – Den Hoorn gewoond. (Zie ook het boek Ron van Hasselt ‘De oorlog van mijn vader’) .

Simon van Hasselt.

Hermi van Hasselt.

Simon van Hasselt en Hermi van Hasselt. Het meisje met de strik (in die film) is zijn dochter Hermi (op 14-jarige leeftijd vermoord in Auschwitz). Ook zijn jongere dochter Fietje en Simons vrouw Geertje zijn op de film te zien. De oudere vrouw op de film is mijn grootmoeder (Simons moeder) Kaartje van Hasselt Bernard. Zij is vermoord in Sobibor in 1943.

Els en Karla bij en in de box.

Els (links) en Karla van Hasselt (rechts) bij en in de box op de veranda van hun ouderlijk huis aan de Hobbemakade te Amsterdam. Jaap van Hasselt (geboren in 1903 te Siddeburen) is dan in Amsterdam tot notaris benoemd. Hij besluit relatief laat om alsnog onder te duiken. Dat lukt niet als gezin. Beide dochters (Els en Karla) worden in het Gooi ondergebracht. Jaap en zijn vrouw Lies komen in België terecht. De meisjes worden verraden en via Westerbork naar Auschwitz gedeporteerd. Els is negen en Karla zes wanneer zij daar worden vermoord. Jaap en Lies overleven de oorlog.

Els en Karla van Hasselt met hun grootmoeder Elsa op weg naar het strand in Scheveningen.

Els en Karla op de boulevard in Scheveningen.

Vakantie Enschede 1941.

Op een vakantiebestemming in de buurt van Enschede in april 1941. Zittend van links naar rechts Ruth Kupperschlag, Karla van Hasselt, de nog onbekende boerendochter (met strik), Els van Hasselt en Marion Kupperschlag. Daarachter staat de (nog onbekende) boerin. Ruth en Marion zijn na de Kristallnacht door hun ouders vanuit Solingen naar Nederland gestuurd. Zij zijn familie van Lies van Hasselt-Wisbrun. Zij worden opgenomen in het gezin van Jaap en Lies van Hasselt. Ruth en Marion overleven Auschwitz en worden na de oorlog via Zweden naar Nederland gerepatrieerd. (Zie het boek van Ron van Hasselt ‘Naar Polen‘ p. 134-152)

Afb. links: Filmspoel met roest-zure film.

Foto’s van door roest beschadigde en verzuurde films en ‘filmstills’ van een aantal films zijn te vinden via deze ‘transfernow’ link. (Deze link werkt traag, dus moet je wel even geduld hebben.)

Zie hieronder (onder de blauwe lijn) voor meer info en beschrijvingen.

Samenvatting van het boek ‘Om en nabij Auschwitz’ (en het lot van twee dochters):
"Wat bedoelen we eigenlijk met Auschwitz? Wat betekent in de omgeving van Oświęcim? Wie zijn er eigenlijk bevrijd op 27 januari 1945? Hoe kunnen ouders die hun kinderen verloren zijn ooit bevrijding voelen? Van de meer dan twintig dochters uit dit boek hebben alleen Adèle, Fia en Greet de bevrijding van Auschwitz meegemaakt. Adèle en Greet zijn echter zo verzwakt dat zij niet lang daarna alsnog bezwijken. Wat rest zijn sporen. Bijvoorbeeld een in Auschwitz geschreven briefkaart. Het ontroerende laatste levensteken van een jonge vrouw. Dit boek laat fragmenten zien van het gebroken leven van telkens twee dochters. Het échte verhaal van de mensen die in de omgeving van Oświęcim zijn omgekomen, is nauwelijks te bevatten. Ron van Hasselt probeert iets van het onvoorstelbare zichtbaar te maken. Wat is er gebeurd met zijn nichtjes? Wat is er gebeurd met al die mensen die naar het Oosten zijn gedeporteerd? Hij wil net iets preciezer omschrijven wat er met de vage plaatsbepaling de omgeving van Oświęcim wordt bedoeld. ‘Dat is mijn manier – en voor mij de enige manier – om dit alles letterlijk en figuurlijk een plaats te geven.’ ‘Vertel het de wereld’ riep een slachtoffer net voor haar executie. Dit boek probeert precies dát te doen: gehoor geven aan die oproep. Het verhaal moet verteld worden, al was het maar om daarmee haar laatste wens in te lossen."

Jakob van Hasselt, april 1941. De gebroeders van Hasselt zoeken elkaar op in Enschede. Familieleden zijn meegekomen.