Deze kerk is in 1385 gesticht op last van de Cisterciënzer abt van het klooster van Aduard. Daarvoor is het een houten kerkje geweest. Merkwaardig genoeg ligt de kerk niet aan ‘het pad’ waarlangs de boerderijen en de pastorie hebben gestaan, maar een eind ten noorden daarvan. De huidige weg (Molenweg 90) is pas eeuwen later aangelegd.


Het huidige gebouw is een eenvoudige rechthoekige zaalkerk met een recht gesloten koorsluiting en is gelegen op een licht verhoogd kerkhof. De buitenmuren worden geleed door brede lisenen, die op de hoeken zijn uitgegroeid tot steunberen. Ook de koorsluiting wordt gestut door een forse steunbeer. De ernstige verzakkingen als gevolg van het kantelen van de fundering zijn tijdens de restauratie van 1947-1948 een halt toegeroepen.

 

Interieur van de kerk naar het oosten gezien de staat vóór 1949. Bron: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Foto: september 1942. Licentie: Wikemedia Commons.

 


Bij deze restauratie is de fundering vernieuwd en een betonring aan de bovenzijde van de muren aangebracht. Boven de ingang in de westgevel zit een ongeschonden gotisch spitsboogvenster. In de noordwand is een groot venster ingebroken tegenover de oude ingang aan de zuidzijde. De grote rondboogvensters zijn in 1831 aangebracht, evenals de vensters van de oostgevel. De dakruiter van 1773 vervangt een klokkenstoel die ten zuiden van de kerk heeft gestaan. De ernstig door houtrot aangetaste dakruiter is daarmee hersteld. Bij de laatste restauratie is de dakruiter min of meer ‘classicistisch’ herbouwd met grote galmgaten en bekroond met een met lood beklede naaldspits. De torenhaan is gestolen en nooit weer teruggevonden. Een exacte replica siert nu de dakruiter.
Het huidige uurwerk is in 1924 aangebracht. De oude klok, in 1681 door P. Overney in Leeuwarden gegoten, is tijdens de Duitse bezetting verdwenen en niet teruggekeerd. Het Duits fabrieksuurwerk is, getuige het jaartal op de wijzerplaat, in 1924 aangebracht.
Inwendig wordt de kerk gedekt door een balkenzoldering. Het meubilair uit de 18e eeuw is van de hand van de Groninger beeldhouwer Caspar Struiwig (1698-1748). Struiwig heeft voor verschillende Groninger kerken werkstukken vervaardigd en is ook bekend als snijwerker van de orgelbouwer Albertus Antoni Hinsz. In 1743 vervaardigt hij, waarschijnlijk in opdracht van de familie Thema, het snijwerk van herenbank, lezenaar en kansel. Op het klankbord van de kansel staat een tekst


DOCTORIS MENTEM TU REGE CHRISTE VOCEM


Hiervan zijn twee min of meer verschillende vertalingen gevonden, welke de juiste is, is mij niet bekend:
‘Gij Christus, beheerst de Geest en Stem der Geleerden’, en
‘Leidt Gij o Christus, de Geest en de Stem van de Leraar’

 

 


Preekstoel


Preekstoel van de kerk.

De kanselkuip heeft vier panelen met snijwerk van elkaar kruisende en in elkaar hakende banden in Lodewijk XIV-stijl. Mogelijk heeft het wapen van Hendrick Jans Ibema, in het koor ligt zijn grafzerk uit 1773, de toenmalig collator van de kerk, het middenpaneel van de kuip gesierd.

 

Onder de kansel ligt een gietijzeren grafplaat uit 1849 met de bekende doodssymboliek: de gevleugelde zandloper die verwijst naar het voorbij vlieden van de tijd, de vlinder als symbool voor de wegvliedende ziel en de slang, die zichzelf in de staart bijtend een cirkel vormt, de zogenaamde Ouroboros. Deze symboliseert de cyclische aard van de natuur, het eeuwige terugkeren en de eenheid van alles.


De preekstoel is van 1743 en is ontworpen door schrijnwerker Jan Bitter (1698-1747). Het houtsnijwerk is in opdracht van de voorname familie Thema verzorgd door beeldsnijder Casper Struiwig. Struiwig heeft destijds ook het snijwerk van een herenbank, lezenaar en collectezakhouder vervaardigd.


Doopvont


Tot de inventaris van de kerk behoren onder andere een doopvont op een smeedijzeren stander.

De vont is in 1949 gemaakt uit een bak die bij de restauratie vrijkwam. Verder zijn er nog een zware 17e -eeuwse avondmaalstafel (bolpootafel), afkomstig uit het Iwema-steenhuis, dat er vlakbij aanwezig is, en een zilveren avondmaalsbeker met het opschrift: ‘Door Dom(inee) Posthumus’ met het jaartal 1729 (of 1727).

 


Avondmaalsbeker


Wapens: Rechts: Op een terras een op de achterpoten staande omgewende beer. Links: Een dwarsbalk. Helmteken: een op de achterpoten staande beer.
N.B. Groninger keur 3/Z [= 1677/1678]. Beide wapens, samengevoegd in gedeeld schild, vormen familiewapen Kuen. Vergelijk: GDW, nr. 2218. Joachimus Sebastians Kuen, predikant Niebert 1717 tot overlijden 29 december 1731. Zie: NGP, blz. 115. Nakomeling van Jochum Bastians, adelborst, van Berlijn, gehuwd Groningen 21 april 1605 Deuwer Watman, van Groningen. Zie: DTB nr. 158. In wapens beer uit wapen Berlijn en balk uit wapen Groningen.
GDW, blz. 505, nr. [2740].

 


Bijbel


In de bijbel staat, dat die anno 1743 is gekocht door Hindrik Ybema, dat in 't jaar 1773 een kleine toren of spits op de kerk is geplaatst en dat de klok daarin gehangen met toestemming van de carspelluyden 3 maal daags zal geluid worden.

 

HYR OM DEZE HEERLYKE DAET AEN TE TEKENEN BEN IK IN MYN GEMOET GEDREVEN, VAN MY JAN JACOBS, KERK- EN SCHOOLDIENAER INT NIEBERT

N.B. Niet meer aanwezig. Vermeld: RAG, J.A. Feith. Adversaria.505.
GDW, blz. 504, nr. [2739].

 

 


De twee herenbanken.

 

Herenbanken


De herenbank uit 1743 tegenover de kansel is getooid met snijwerk met daarin het wapen van het geslacht Ibema.

Enkele andere opzetstukken van herenbanken zijn ook door Struiwig vervaardigd.

De bazuinende putto in het midden voor het orgel is waarschijnlijk ook van zijn hand.


 

 

 

 

 

 

Het orgel van Bakker en Timmenga uit Leeuwarden, met in het midden de bazuinende putto.

 

 

 

Orgel


Het orgel, in 1912 door Bakker & Timmenga uit Leeuwarden voor de Doopgezinde Vermaning te Sint Annaparochie gebouwd, werd in 1941 door orgelbouwer Spanjaard in de kerk van Niebert geplaatst. Het vervangt een kabinetorgel, dat in 1831 geschonken is aan de kerk en waarvan alleen nog een gipsen beeldje, voorstellende een harp spelende Koning David, in een nisje naast de kansel wordt bewaard.


Aan de wand tegen de westgevel achter het orgel bevinden zich pilasters, beschilderd in geïmiteerd marmer, met daartussen geschilderde draperieën. Op het koor ligt een aantal 17e en 18e eeuwse grafzerken voor leden van de geslachten Iwema en Ibema. In de koorwand bevinden zich drie nissen, waarvan twee in de oostelijke koorwand. De met profielstenen omlijste piscina is een reconstructie tijdens de restauratie in de jaren 1947-1948. De met rode Bremerzandsteen omlijste nis in de noordmuur heeft als bewaarplaats voor het Heilig Sacrament gediend. De lambrisering in het koor is afkomstig uit de kerkenraadskamer van de Remonstrantse Kerk in Groningen.

 

 


Restauratie 2006


De kerk is in 2006 voor het laatst gerestaureerd. Het doek achter het orgel is helemaal opgefrist en weer zichtbaar. Verder is het snijwerk op het orgelbalkon teruggebracht naar de oorspronkelijke plaats op de herenbanken.  De kerk is in bezit van de Stichting Oude Groninger Kerken.

 


Grafzerken

 

ANNO 1600, DEN ... 25 DACH AUGUSTI, IS GESTORVEN DEN ERB. DRIEWES IWEMA, VERWACHTENDE EEN ZAEL. OPPEERSTANDINGE IN CHRISTO

N.B. Sedert c. 1965 niet meer aanwezig.
GDW, blz. 505, nr. [2741].

 

 

... GESTORVEN ... DOGETSAME ... SE MAN ... CH APRILIS ... EN VAN ZAELIGE BONNE IWEMA

N.B. Sedert c. 1965 niet meer aanwezig.
GDW, blz. 505, nr. [2742].

 

 

ANNO 1629, DEN 23 SEPTEMBER, IS IN DEN HEERE GERUST DEN ERBAEREN ENDE FROMEN HARCKO IWEMA, VERWACHTENDE EEN SALICHE OPERSTANDINGE IN JESUM CHRISTUM, ONSER ALLER SALICHMAECKER ENDE VERLOSSER

Wapens: Rechts: Doorsneden: A. een omgewende gezichtswassenaar vergezeld van drie sterren, 1 en 2; B. een met twee pijlen van boven naar beneden schuinkruislings doorstoken gekroond mensenhart [Iwema]. Links: Huismerk nr. 404, vergezeld van boven van een eikel in nap, en vergezeld van drie klaverbladen, aan elke kant één en van onderen één. Helmteken: een lelie.
GDW, blz. 505, nr. [2743].

 

 

ANNO 1629, DEN 26 NOVEMBER, IS IN DEN HEERE GERUST DEN ERBAEREN ENDE FROMEN LUBBE IWEMA, VERWACHTENDE EEN SALIGE OPERSTANDINGE IN JESUM CHRISTUM, ONSER ALLER SALICHMAECKER ENDE VERLOSSER

Wapens: Rechts: Doorsneden: A. een omgewende gezichtswassenaar vergezeld van drie sterren, I en 2; B. een met twee pijlen van boven naar beneden schuinkruislings doorstoken gekroond mensenhart [Iwema]. Links: Huismerk nr. 404, vergezeld van boven van een eikel in nap, en vergezeld van drie klaverbladen, aan elke kant één en van onderen één. Helmteken: een lelie.
GDW, blz. 505, nr. [2744].

 

 

ANNO 1631, DEN 15 MARTI, IS IN DEN HEERE GERUST DE DOGETSAME ROELEF JANSEN, HUISVROUWE VAN SA. HARCKO IWEMA, VOERWACHTENDE EEN SALIGE OPSTANDINGE IN CHRISTO ONSEN SALICHMAEKER

N.B. Sedert c. 1965 niet meer aanwezig.
GDW, blz. 505, nr. [2745].

 

 

ANNO 1632, DEN 9 JUNY, IS IN DEN HEERE GERUST DE EER UNDE DOEGENTSAME VROU TALLE FOSSEMA, WEDUWE VAN SALIGE LUBBE IWEMA, VERWACHTENDE EEN SALIGE OPERSTANDING IN JESUM CHRISTUM, ONSER ALLER SALICHMAECKER ENDE VERLOSSER

Wapen: Een dwarsbalk, beladen met drie vissen schuinlinks, de dwarsbalk vergezeld van drie omgewende moriaanshoofden met hoofddoek en linten. Helmteken: een moriaanshoofd met wrong en linten.
GDW, blz. 505, nr. [2746].

 

 

DEN 6 MAERTIUS 1651 IS SEER CRISTLICK IN DEN HEFRE ONTSLAPEN DE EERSAME DATO IWEMA, VOORWACHTENDE EEN VROOLICKE OPEERSTANDINGE IN CHRISTO, OUDT 63 JAEREN. LEIT ALHIER BEGRAVEN

Wapen: Gedeeld: I doorsneden: a. een omgewende wassenaar vergezeld van drie sterren, 1 en 2; b. een met twee pijlen van boven naar beneden schuinkruislings doorstoken gekroond hart [Iwema]; II huismerk nr. 404, vergezeld van boven van een eikel in nap, en vergezeld van drie klaverbladen, aan elke kant één en van onderen één. Helmteken: een lelie.
GDW, blz. 506, nr. [2747].

 

 

DEN 9 APRIL ANNO 1651 STORF DE DEUCHTSAME AUKO GOITIES, DE HUISFROU VAN DE EERSAME DATO IWEMA, VOORWACHTENDE EEN VROOLICKE OPEERSTANDINGE IN CRTSTO, OUT ONTRENT 60 JAEREN ENDE LEIT ALHIER BEGRAVEN

Wapen: Doorsneden: A. gedeeld: 1 en 2 een roos; B. een uit liggende houding opspringende leeuw met de staart tussen de achterpoten door. Helmteken: een lelie.
GDW, blz. 506, nr. [2748].

 

 

ANNO 1680, DEN 13 DECEMBER, IS IN DEN HEERE GERUST DE E. DATHO IWEMA, OUT OMTRNT 49 JAER EN LEIT ALHIER BEGRAVEN

GDW, blz. 506, nr. [2749].

 

 

HYR OM DEZE HEERLYKE DAET AEN TE TEKENEN BEN IK IN MYN GEMOET GEDREVEN, VAN MY JAN JACOBS, KERK- EN SCHOOLDIENAER INT NIEBERT

ANNO 1683, DEN 18 DECEMBER, IS IN DEN HEERE GERUST FOSKE IWEMA, IN LEEVEN HUYSVROU VAN JAN IBMA, OUT 22 JAER, EN IS ALHIER BEGRAVEN.
ANNO 1733, DEN 5 NOVEMBER, IS JAN IBEMA OVERLEEDEN EN IS DOOPT DEN 25 NOVEMBER 1649.
GDW, blz. 506, nr. [2750].

 

 

DEN 12 MEERT 1745 IS ANKE TIEERS IBEMA GERUST, OUD 10 JAAR, EN LEGT HIER BEGRAVEN

GDW, blz. 506, nr. [2751].

 

 

DEN 20 FEBRUARY 1746 IS IN DEN HEERE GERUST MICHIEL ALLES EN LEGT ALHYR BEGRAVEN, OUDT OMTRENT 46 JAREN, EN VERWAGT EEN ZALIGE OPSTANDINGE DOOR CHRISTUS JESUS

GDW, blz. 506, nr. [2752].

 

 

ANNO 1747, DEN 5 MEERT, IS OVERLEDEN DE EERZAME JANTIEN WTSSES, HUISVROUW VAN DE EERSAME ALLE MIGHIELS, OUT INT 25STE JAAR, EN LETT ALHIER BEGRAVEN MET HAAR KINT, DAT ZY GEBAART HEEFT, VERWAGTENDE EEN VROLYKE OPSTANDINGE DOOR DEN HEERE JESUM CHRISTUM

Wapen: Doorsneden: A. een omgewende gezichtswassenaar vergezeld van drie sterren B. een grote lelie, vergezeld van drie klaverbladen.
GDW, blz. 506, nr. [2753].

 

 

DEN 18 MAY 1765 IS IN DEN HEERE GERUST ALLE MICHIELS, GETROUT MET TRYNTIE FREERCKS, EN LEGT ALHIER BEGRAVEN, OUT 29 JAREN, EN VERWAGT EEN ZALIGE OPSTANDINGH IN CHRISTUS JESUS

Wapen: Doorsneden: A. drie eikels; B. drie klaverbladen.
GDW, blz. 506, nr. [2754].

 

 

ANNO 1773, DEN 20 AUGUSTI, IS IN DEN HEERE GERUST DE E. HINDRIK YBEMA, OUD REKENMEESTER EN GECOMMITEERDE RAAT EN KERKVOOGT IN DER TYT, OUD IN HET 73STE JAAR EN LEIT ALHIER BEGRAAVEN EN VERWAGT EEN ZALIGE OPSTANDINGE DOOR JESUM CHRISTUM ONSEN HEERE

Wapen: Verlaagd doorsneden: A. in de rechterbovenhoek en in de linkerbenedenhock een klaverblad, in de linkerbovenhoek en in de rechterbenedenhoek een eikel in nap; B. een lelie [Ibema].
N.B. Vergelijk: GDW, nr. 2738.
GDW, blz. 506, nr. [2755].

 

 

ANNO 1774, DEN 15 NOVEMBER, IS MARTJEN ALBERS, HUISVROUW VAN TJEERT IBEMA, IN DEN HEERE GERUST, OUD IN 'T 64 JAAR, EN LEIT ALHIER BEGRAVEN, VERWAGTENDE EEN ZALIGE OPSTANDINGE DOOR JESUM CHRISTUM ONSEN HEERE

GDW, blz. 507, nr. [2756].

 

 

ANNO 1780, DEN 2 JUNY, IS DE E. TJEERT IBEMA IN DEN HEERE GERUST, OUD 77 JAAR EN 4 WEKEN, EN LEIT ALHIER BEGRAVEN, VERWAGTENDE EEN ZALIGE OPSTANDINGE DOOR JESUM C.HRISTUM ONSEN HEERE

Wapens: Rechts: Doorsneden, doch de snijlijn ontbreekt: A. een omgewende gezichtswassenaar, vergezeld ter zijde en van boven van drie sterren, 1 en 2; B. een met twee pijlen van boven naar beneden schuinkruislings doorstoken gekroond mensenhart [Iwema]. Links: Verlaagd doorsneden: A. in de rechterbovenhoek en in de linkerbenedenhoek een klaverblad, in de linkerbovenhoek en in de rechterbenedenhoek een eikel in nap; B. een lelie [Ibema]. Helmteken: een lelie.
N.B. Misschien was leeftijd 73 jaar.
GDW, blz. 507, nr. [2757].

 

 

Interieur naar het westen gezien de staat vóór 1949. Foto: juni 1942. Bron: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Licentie: Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International license.
Interieur naar het oosten in 1949. Bron: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Lincentie: Wikimedia Commons.

 

 

 

Zie ook gegevens van het geslacht Iwema inzake de grafzerken in het artikel over Het Iwema-steenhuis te Niebert.

 

 

 

Bronnen:
GDW, Groninger Gedenkwaardigheden, A. Pathuis/Redmer Alma
SOGK, Stichting Oude Groninger Kerken

Wikimedia Commons

 


Deze pagina maakt deel uit van www.nazatendevries.nl.
Aan bovenstaande tekst is de uiterste zorgvuldigheid besteed. Desondanks kunnen er best fouten voorkomen.
Constateer je fouten en/of heb je vragen, correcties, aanvullingen...geef die dan even aan mij door via mijn E-mail adres.
Laat ook eens een bericht achter in het Gastenboek.
Hoogeveen, 28 juni 2020.
Samenstelling: © Harm Hillinga
.
Menu Artikelen.
Terug naar de HomePage.
Top