EEN GRENS WERD OVERSCHREDEN...
Sietse Huizingh

 

Cornelis en Harmina Wiegers
Cornelis en Harmina Wiegers.Cornelis G. Wiegers is geboren op 7 dec. 1894 te Groningen en wordt adjudant bij de Koninklijke Marechausee te Finsterwolde. Hij wordt als verzetsman opgepakt op 20 febr. 1945 en naar het Scholtenshuis in Groningen gebracht. Op 8 april 1945 wordt hij met negen medeverzetsstrijders door de SD in de bossen van Anloo met een nekschot om het leven gebracht. Na de oorlog is Wiegers op de Zuiderbegraafplaats in Groningen met militarie eer herbegraven. Klik op de foto!

Het land is er wijd, de luchten hoog. Het uiterste noordoosten van het Oldambt is ruim en maar dun bevolkt, 's Zomers liggen de dorpen en boerderijen er in een oceaan van graan en groen. Het is een streek waarvan een dichter schreef: "De boerderijen liggen er als slagschepen in het land". Groot zijn ze en des te kleiner lijken de eenvoudige arbeiderswoningen in de dorpen: Finsterwolde, Nieuweschans, Beerta, Nieuw Beerta, Drieborg. Voor velen in deze streek was het in de eerste helft van deze eeuw een leven van hard werken en weinig verdienen. Menigeen verwachtte veel van de communistische partij, die een aanzienlijke aanhang kreeg.


S.D.A.P., liberale en christelijke partijen anderzijds hadden er ook hun kiezers, maar de NSB kreeg nauwelijks een voet aan de grond. De grote meerderheid moest niets hebben van het nationaalsocialisme. Grensstreken worden vaak als uithoeken beschouwd door hen die meer in het "centrum" zitten. Maar zulke gebieden vormen ook een brug met de mensen aan de andere kant van de grens. Die grens vormt niet zo'n barrière als sommigen misschien wel denken, men onderhoudt er intensieve contacten. Het aantal "gemengde" huwelijken is er groot. En met de taal hebben de bewoners van de grensstreek ook geen probleem: het Gronings heeft vele overeenkomsten met het "Platt" van de Duitsers. 'Jetzt sind wir Feinde' In de dertiger jaren werd die grens meer en meer de "grimmige grens" vanwege de gebeurtenissen die er in Duitsland plaatsvonden. Regelmatig zochten politieke vluchtelingen hun toevlucht in Nederland.


's Nachts kon je in de verte de felle lichten zien van een gevangenkamp, vlak over de grens. In die jaren was er ook een levendige smokkel. Daar werd van overheidswege natuurlijk aan beide kanten tegen opgetreden. Aan Nederlandse kant viel een deel van de grensbewaking onder verantwoordelijkheid van Cornelis Gerrit Wiegers, brigadecommandant van de Koninklijke Marechaussee in Nieuweschans, een sympathieke veertiger. Deze politieman was in 1937, na een aantal posten in Groningen en Friesland, in deze grensplaats gestationeerd. Nieuweschans was maar een klein dorp, maar het ontleende enige levendigheid aan het grensverkeer. Ontstaan als vesting, heeft het oude centrum met statige oude huizen, waarachter kleine, nauwe straatjes, iets van een klein stadje. De marechausseekazerne, waar opper Wiegers woonde, stond aan de Molenstraat te Nieuweschans, niet ver van het gemeentehuis. Regelmatig had hij overleg met zijn Duitse collega van de Grenzpolizei, Herr Buller. Ze zochten elkaar maandelijks op, de ene keer fietste Wiegers naar Bunde, 5 kilometer over de grens, de andere keer kwam Buller naar de kazerne in Nieuweschans. Ze konden goed met elkaar opschieten. Het was voor hen gewoon werkoverleg, en ze lieten zich daarbij niet door de politiek van de wijs brengen. Collega Buller was een eenvoudig man, die geen vlieg kwaad zou doen. Hij was vriendelijk en voorkomend maar hij diende natuurlijk wel het Duitse Rijk, dat nu Nederland was binnengevallen.

 

Op de vroege morgen van 10 mei 1940 trok het Duitse leger de grens over. Voordat de mensen in dit deel van het Oldambt goed en wel beseften dat de oorlog was uitgebroken waren de enkele gevechtshandelingen in deze streek al weer over. Toen de enerverende gebeurtenissen van de vijfdaagse oorlog voorbij waren kwam Buller zich, gewoontegetrouw, weer bij Wiegers op het bureau melden. Buller’s gezicht stond bedrukt toen hij binnenkwam."Jetzt sind wir Feinde" zei hij droevig. In Bunde hadden, zo vertelde hij, de kinderen al "Onkel Wiegers ist tot" geroepen, in hun onschuld en onbegrip van de pas uitgebroken oorlog. Onverwacht kwam de oorlog voor Wiegers niet. In de maanden voor de Duitse inval had hij wel gehoord van troepenconcentraties aan de grens. Hij gaf dit ook door naar Assen, naar het Nederlandse leger. Die concentratie van troepen langs de grens was bij de legerleiding wel bekend, maar met de neutraliteit van Nederland in de oorlog van 1914-1918 in het achterhoofd, was de opvatting "Het zal zo’n vaart niet lopen" sterk in die dagen. "Vader is vaak naar de grens geweest," vertelt dochter Fia. Ze was 16 toen de oorlog uitbrak. "Ik heb mijn vader maar één keer zien huilen," zegt ze, "dat was toen Nederland had gecapituleerd." Ze beschrijft haar vader als een man die recht door zee was en onrecht niet kon verdragen. Het idee bezet te zijn was voor hem onaanvaardbaar.

 

Het lag voor de hand dat hij, als hij de mogelijkheid had, niet zou nalaten zich te verzetten tegen in zijn ogen onrechtvaardige maatregelen van de Duitsers. "Hij had een opgewekt karakter en lachte vaak," vertelt ze. "Collega's kwamen bij hem om opgebeurd te worden als ze het moeilijk hadden." 'Het lag in zijn karakter!' Cornelis Wiegers sloot zich al spoedig aan bij de Ordedienst (O.D.), een organisatie waarin nogal wat militairen zaten. De O.D. werkte in het geheim en stelde zich tot taak, als het moment daar was, bij het vertrek van de bezetter de overgang naar de normale situatie in goede banen te leiden. Maar die gelegenheid liet lang op zich wachten. Andere vormen van verzet verdienden meer aandacht, vooral het verzorgen van onderduikers. Die moesten worden geholpen aan onderdak, eten en in sommige gevallen geld. Hulp was dringend nodig en Wiegers ging zich daar steeds meer mee bezighouden. "Wij wisten dat vader in 't verzet zat," vertelt een dochter, "maar hij praatte er niet over. Hij zei ook: 'Je kunt niets vertellen. Daar was hij heel streng in. Hij heeft veel gevaarlijk werk gedaan, het heeft hem ook zijn leven gekost. Ik zie hem niet als een held; het lag in zijn karakter om dit werk te doen." Wiegers was ook heel duidelijk in zijn mening over mensen en hun politieke gezindheid. Hij wilde graag weten wat hij aan iemand had. "Van iemand die NSB'er is weet ik het tenminste. Ik heb liever dat ze ronduit zeggen: ik sympathiseer met de Duitsers of ik ben voor de koningin," zo luidde zijn standpunt. Die instelling van hem bleek ook toen er kort voor de oorlog een nieuwe dominee in het dorp kwam. De familie Wiegers was hervormd.

 

Ze gingen ter kerke bij de Evangelisatie in het straatje bij het postkantoor. De nieuwe, vrijzinnige dominee preekte in de "grote" kerk. Wiegers wilde toch wel graag eens horen wat de voorganger voor iemand was en hoe hij preekte. Daarom besloot hij maar eens een dienst bij te wonen in het oude kerkje. Toen dominee de week daarop bij hem thuis kwam, vertelde hij Wiegers, dat hij hem die zondag in de kerk had gezien. De mannen praatten wat met elkaar. Op een gegeven moment vroeg de dominee: "Hoe vond u mijn preek?" De politieman was iemand die geen blad voor de mond nam en antwoordde, zonder er verder omheen te draaien: "Het was net 'n proces-verbaal waar niets in staat".

 

Een collega die was ingedeeld bij de afdeling Delfzijl, kwam in de oorlogsjaren in contact met Wiegers. Hij verzamelde gegevens over opstellingen van Duits afweergeschut, zoeklichten en andere militaire objecten in de kuststreek tussen Delfzijl en de Duitse grens. Wiegers was een van zijn informanten. "Wat Kees Wiegers zei, was waar", vertelt hij, "je hoefde het nooit na te trekken". Aan inlichtingen van hem hoefde je nooit te twijfelen. Wiegers was een man die bereid was tot het uiterste te gaan. Hij was ook een goedlachse man, een bijzonder vriendelijk iemand met gevoel voor humor. De vrolijkheid straalde van hem af. Het was iemand die het precies zo zei als hij dacht. Hij was een rasechte Nederlander. Rechtvaardigheid, Koningin en vaderland stonden bij hem hoog in het vaandel. Als hij zo met je sprak, klonken zijn woorden altijd overtuigend. Onrecht daar kon hij helemaal niet tegen. Het was een reden voor hem om in het verzet te gaan, maar daarover weet ik verder niets, daar praatte hij niet over." Dat verzetswerk was voor Wiegers inmiddels haast een dagtaak geworden en kostte zoveel tijd, dat men gerust kan zeggen, dat hij alleen in zijn vrije tijd bij de politie was. Voor dit "illegale" werk was hij ook vaak 's nachts op pad. "Vader heeft bij dat werk veel steun gehad van moeder," zegt oudste dochter Grietje, "mijn moeder is vorig jaar, op hoge leeftijd, overleden. Zonder moeder had vader dit werk niet kunnen doen. Moeder stond achter zijn illegale werk en ze stond voor iedereen klaar. Als vader een vergadering had, had zij de koffie klaar; ze zorgde, als er een koerierster bleef slapen, dat 's morgens voor haar het eten klaar stond. Toen ze er na de oorlog alleen voor stond, heeft ze nooit een kik gegeven of geklaagd dat ze het moeilijk had. Ze heeft haar verdriet in stilte verwerkt. Wel noemde ze geregeld vaders naam. Als ze iets bijzonders meemaakte of op de t.v. zag, zei ze vaak: 'Als Kees dat nu 'ns had kunnen zien.' Ze was een dappere vrouw."

 

Verzetswerk in Finsterwolde

De marechausseekazerne te Finsterwolde. In de meest linkse woning woonde de familie Wiegers.
De marechausseekazerne te Finsterwolde. In de meest linkse woning woonde de familie Wiegers. Anno 2017 staat het gebouw er nog steeds.

Het werd maart 1943. Wiegers had promotie gemaakt en werd benoemd tot groepscommandant te Finsterwolde. Deze benoeming betekende, dat Wiegers met zijn gezin: vrouw, twee dochters en zoon Gerrit, moest verhuizen naar zijn nieuwe standplaats, Finsterwolde. Tot zijn rayon behoorde het gebied ten zuiden van de Dollard, tot aan de grens. Bij zijn vertrek waarschuwde hij degenen die het meest te vrezen hadden, dat ze moesten oppassen voor zijn opvolger in Nieuweschans. Die stond aan de Duitse kant. Op l maart van dat jaar was een reorganisatie van de politie van kracht geworden. De naam "marechaussee" verdween als zodanig. Er werd nu gesproken van "staatspolitie". Ook de rangen kregen andere benamingen en het uniform veranderde. De kepi werd vervangen door een platte pet en de uniformjas kreeg een platte kraag. Wiegers heeft die nieuwe uitmonstering altijd verafschuwd. Hij moest er steeds aan denken dat de bezetter deze verandering had ingevoerd. "Toen het nieuwe uniform werd ingevoerd heeft hij de pet door de kamer gegooid, zo'n hekel had hij aan dat ding. Vaak liep vader gewoon in burgerkleren, of had boven de uniformbroek zijn overjas" vertelt dochter Fia.


Een nieuw thuis vond de familie in de marechausseekazerne aan de Hereweg, de straat die na de oorlog naar Wiegers is genoemd. Zoon Gerrit: "Het eerste wat vader deed, toen wij in Finsterwolde kwamen, was het wapen van de Koninklijke Marechaussee weer voor de kazerne hangen en de foto van Koningin Wilhelmina kwam weer aan de wand." In de nieuwe woonplaats gingen naast zijn eigenlijke politietaak de werkzaamheden die hij voor het verzet verrichtte gewoon door. Hij verspreidde het illegale blad Trouw, hij bezorgde bonkaarten, personeelsbewijzen en eventueel geld aan onderduikers. Voor het Nationaal Steunfonds, de "financier" van het verzet, werd hij plaatselijk hoofd te Finsterwolde. Hij stond ook aan het hoofd van de O.D.-groep in dat deel van het Oldambt. In het najaar van 1944 werd hij aangesteld als compagniescommandant van de Binnenlandse Strijdkrachten, een bundeling van verzetsgroepen, waarin de O.D. inmiddels was opgenomen.

 

Hulp aan Joden
Ds. Ader uit het naburige Nieuw Beerta, een zeer actief verzetsman, dokter Burema en diens collega uit Beerta waren op een gegeven moment joden gaan onderbrengen. Ds. Ader reisde hiervoor het hele land door en kwam ook veel in Amsterdam. Hij regelde, dat deze joodse mensen met de laatste trein in Nieuweschans aankwamen. Die arriveerde doorgaans pas na half twaalf op het station. Dat stond een eindje buiten het dorp aan een doodlopende weg met maar weinig huizen. Het was voor die mensen een angstige en spannende reis. Je kon altijd controle verwachten. En al was dominee in de buurt, in een andere coupé, het bleef gevaarlijk. Na Groningen was het heel goed opletten. Er was niets verlicht. Het was een aftellen van de stations. Het was voor de meesten een volledig onbekende streek. Dominee had tegen ze gezegd dat ze het best in de laatste coupé konden gaan zitten. Eindelijk kwamen ze dan op het station aan. Zou alles gaan zoals was afgesproken? Ze moesten aan de "verkeerde" kant van de trein uitstappen, zodat ze niet over het perron hoefden. Dat was veiliger. Voorzichtig deden ze de deur open. Diepe duisternis. Was er wel iemand om hen af te halen? De spanning brak als ze zacht een stem hoorden die hen riep. Dan wisten ze dat het in orde was. Daar was iemand om hen in veiligheid te brengen. Soms was de dokter met zijn auto ter plaatse om de reizigers naar deels zelf gezochte adressen te brengen. Vanwege benzineschaarste was dit feitelijk het enige gebruik dat hij van zijn auto maakte. Maar ook Wiegers haalde als het zo uitkwam een landgenoot in nood van de trein. In gedachten zien we hem daar fietsen, tegen middernacht, in het pikdonker, met een joodse vrouw achterop de fiets, op weg naar een nieuw thuis. Het is altijd goed gegaan.


De aankomstdag van nieuwe onderduikers werd zorgvuldig gepland. In Nieuweschans waren namelijk twee politiemannen in dienst waarvan één niet te vertrouwen was. Wiegers gaf door wanneer deze dienst had. Op zo'n dag moest je geen onderduikers laten komen. Dokter Burema maakte zijn dagelijkse ronde langs zijn patiënten op de fiets. Daarbij hoorden ook onderduikers, voor wie hij de medische zorg op zich had genomen. Dat was in hetzelfde gebied waarin Wiegers zijn politietaken verrichtte. Ze kenden elkaar goed door het illegale werk. Hij herinnert zich dat hij Wiegers zo regelmatig "ambtshalve" tegenkwam. Ze deden dan alsof ze elkaar niet kenden. Dat was veiliger.

 

De dominee en de opper
Mevrouw Ader was al tijdens de oorlog begonnen met het schrijven van een boek over haar belevenissen op de pastorie in Nieuw Beerta. Hierin speelt het verzetswerk van haar man een grote rol. Ds. Ader heeft voor dat werk met zijn leven betaald; hij is op 20 november 1944 doodgeschoten. Ook opper Wiegers komt in enkele passages voor. Het zijn korte, treffende fragmenten uit het leven van deze politieman: met een joods meisje op weg naar de pastorie, waarschuwend tegen het optreden van landwachters, lopend met de fiets aan de hand op het smalle kronkelpaadje langs de spoorlijn om een onderduiker van de trein te halen, zijn zwijgend medeleven met mevrouw Ader na de dood van haar man, zijn raadgevingen aan haar. Er blijkt ook uit hoe goed hij van de verhoormethoden van de Duitsers wist en hoeveel gevaar velen liepen, ook hijzelf.


Toen mevrouw Ader na de arrestatie van haar man terecht bezorgd was over haar spullen, (de Duitsers haalden vaak huizen van verzetsmensen leeg) raadde hij haar aan dingen van waarde in veiligheid te brengen. "Rekent u er maar op, dat u een dievenbende in huis krijgt". Bij een latere gelegenheid, toen het weinige dat de Duitsers in de pastorie hadden gelaten, ook nog gevaar liep van de kant van de landwacht, zei hij: "Mevrouw, als we uit deze oorlog komen en we hebben nog een hemd aan, dan mogen we blij zijn. Ik heb nog geen jood horen treuren over zijn bezittingen." Het levend eraf brengen stond voorop. "Die materiële dingen komen wel weer terug", heeft hij toen gezegd, met een onbezorgde lach. Zijn oudste dochter, die belijdenis deed bij ds. Ader, herinnen zich dat haar vader veel aan de pastorie kwam. Hij had grote waardering voor het werk van de dominee en zijn vrouw, die zelf ook een hele groep onderduikers in huis hadden. Haar vader zei eens: "Als je deze grond betreedt, zou je eigenlijk je schoenen uit moeten doen, want dit is heilige grond," gedachtig aan het verhaal van Mozes in Exodus. Zij herinnert zich ds. Ader goed. "Als hij zaterdags laat terug was gekomen van een inspannende reis, voor zijn illegale werk, dan stond hij toch de volgende morgen op de preekstoel in Nieuw Beerta."

 

Een luitenant als dominee
Op een avond werd er bij de dokter aan de deur gebeld. Zijn vrouw deed open. Daar stond iemand die zei dat hij als Nederlands militair ontvlucht was uit een Duits krijgsgevangenenkamp. Dokter was net met zijn avondspreekuur bezig. De man vertelde wie hij was. Na zich ervan vergewist te hebben of zijn verhaal klopte, namen ze hem in huis op. Hij had veel meegemaakt, was enkele keren uit kampen ontsnapt en had in Midden- en Oost-Europa rondgezworven. Van een groep van vijf waren hij en nog iemand richting Nederland getrokken. In Noord-Duitsland waren hun wegen gescheiden. Hij had twee adressen waar hij eventueel terecht zou kunnen. Dat van de dokter was er een van. "Ik moet een zender hebben" zei hij. Hij wilde de frontlinie "over zich heen laten gaan" en zich bij de geallieerden voegen. Het was inmiddels september 1944 en het front leek snel op te zullen schieten naar het noorden. De dokter besloot Wiegers' hulp in te roepen en belde hem op. "Opper, ik heb een ernstige patiënt, die moet dringend medicijnen hebben." Op Wiegers' vraag of het echt moest antwoordde de dokter dat het noodzakelijk was. "Ik kom" antwoordde de ander. Wiegers kwam in een noodweer. Het was nog altijd 8 kilometer fietsen vanaf Finsterwolde. Hij kwam druipnat binnen. De dokter had Wiegers door de telefoon niet van de militair verteld. Hij stelde hen nu aan elkaar voor. Beide mannen salueerden en gingen in de houding staan. Zij overlegden met zijn drieën hoe ze nu het best konden handelen. Besloten werd de man te laten doorgaan voor dominee, uit een plaats die al bevrijd was. Maar voor het zover was viel er nog van alles te regelen. Wiegers was echter van alle markten thuis en hij beloofde voor hij vertrok, dat hij de zaak voor elkaar zou maken.


De luitenant had een persoonsbewijs nodig met een stempel. Wiegers had nog nooit zelf een vingerafdruk genomen. Toen hij later met het persoonsbewijs kwam aanzetten, werd er daarom eerst op een papiertje geoefend. Toen moest er nog een pasfoto op. Wie kon dat beter doen dan de heer Rentrop uit Nieuweschans? Hij was dan wel geen beroepsfotograaf (hij had een winkel in galanterieën) en hij had, zoals de dokter zei, maar een simpel toestelletje, maar hij kon acceptabele pasfoto's maken. Dokter Burema noemt Rentrop een "reuze man". Bij hem waren ook joden ondergedoken geweest. Hij was altijd tot hulp bereid. Nu had de fotograaf net een nieuw (schaars) rolletje in het toestel gezet en het was begrijpelijk dat hij het erg jammer vond dat maar voor één foto te gebruiken. Maar hij begreep dat er haast bij was. De vluchteling moest zo snel mogelijk verder. "Kom maar," zei hij. De doktersvrouw fietste daarop, toen het veilig was, met de militair naar Rentrop, in de Hoofdstraat in Nieuweschans. Er werd ergens een laken vandaan gehaald en dat werd provisorisch achter de te kieken persoon gespannen.


Rentrop knikte hem erop. Het werd een heel redelijke "pasfoto". Het identiteitsbewijs was nu gereed, maar de dominee in spe had ook nog enig zakgeld nodig. Van boeren in de omgeving naaide de dokter regelmatig geld op voor steun aan verzetswerk. Nu hij wat extra geld nodig had om aan deze man mee te geven, werd dat gegeven zonder dat er iemand vroeg waarvoor het was. Toen moest er nog een dikke jas komen. Wiegers had op patrouille bij een boer kleren buiten zien hangen en opgemerkt hoeveel kleding die wel had. Die kon vast wel een jas missen. Hij kreeg het gewenste kledingstuk zonder problemen mee. De "dominee" moest geloofwaardig zijn, en werd nog voorzien van een boekje met de titel "Troost voor eenzamen" dat ergens was opgeduikeld. Wiegers had ook nog een fiets georganiseerd. Dat was moeilijk in die dagen. Luchtbanden waren er niet meer te krijgen, dus het werden massieve. De vluchteling bleef een week. Toen was alles geregeld en moest hij verder. Een paar ordonnansen, contacten van Wiegers, die niet beter wisten of ze moesten een dominee begeleiden, zouden hem naar een adres brengen waar een zender was. Zo zijn ze weggegaan. Wiegers zei naderhand, dat de luitenant maar één fout gemaakt had. Hij was even uit zijn rol gevallen toen hij tijdens de tocht, rijdend op zo'n rotfiets, gevloekt had vanwege de harde wind. De man is in het rivierengebied, waar het front toen lag, nóg een keer gevangen genomen maar binnen 24 uur was hij alweer ontsnapt. Het was een echte volhouder. Na de oorlog heeft hij in het leger hoge functies bekleed. Gelukkig waren er ook vrolijke momenten in die donkere tijd, zoals de Sinterklaasavonden waarop Wiegers voor Sinterklaas speelde, wat soms met veel vrolijkheid gepaard ging.

 

20 februari 1945
De winter van 1944/1945 was streng. Nog woei over de besneeuwde vlakten van Noord-oost-Groningen een gure oostenwind. Maar het voorjaar was niet ver meer. Het zou een jaar worden met heerlijke lentedagen. Nadat het front in de herfst was verstard, kwam er in het voorjaar weer beweging in. De bevrijders waren zo dichtbij en toch zo ver. Op dinsdag 20 februari was dochter Fia vrij van haar werk en ging ze een dag naar haar ouders. Het was koud, maar er lag geen sneeuw meer. Ze legde de veertig kilometer naar Finsterwolde altijd af op de fiets. "Ik was verpleegster in het Diaconessenziekenhuis aan de Praediniussingel in Groningen. In 1942 was ik in de verpleging gegaan. Ik kwam net uit de nachtdienst,' zo vertelt zij. "Het was de verjaardag van mijn broer, hij werd dertien. Wat er die dag gebeurde zal ik nooit vergeten. Samen met mijn vader fietste ik die middag naar Winschoten". 'We gaan krielkipjes kopen', had hij gezegd; die zou Gerrit voor zijn verjaardag krijgen. "Maar we zijn daar niet in geslaagd en we zijn zonder thuis gekomen. Op de terugweg had vader aan de Beertsterweg gezien, dat de Duitsers met iets nieuws bezig waren. Hij is afgestapt en heeft het bekeken. Hij was van plan dat door te geven aan de illegaliteit. Toen fietsten we door naar huis." "We waren pas thuis en hadden de jassen net uit. We waren in de hal tussen onze kamer en vaders kantoor. Toen stopte er een auto. Het was een grote zwarte personenauto met een provinciaal kenteken. Er stapten een paar mannen uit. Vaders eerste indruk was, dat het mannen van de Economische Controledienst waren. Daar had hij wel meer mee te maken".


Vader deed de deur open en vroeg: 'Zoekt u iemand?' 'We komen voor onderluitenant Wiegers,' zeiden ze in het Duits. 'Dat ben ik' antwoordde vader. Direct daarop vroegen ze: 'Waar is je pistool?' Op dat moment werd het hem duidelijk dat het om SD'ers ging. Had hij dit nu maar meteen gezien, dan was er nog een mogelijkheid geweest om weg te komen. Nu bleef er weinig anders over dan maar te antwoorden. 'Dat hangt daar'. "Inmiddels waren ze binnengekomen en namen het wapen, dat aan de trapleuning hing, in beslag. Ze wilden vader meenemen, maar hij wilde weten wat ze van plan waren. Daarop kreeg hij geen bevredigend antwoord. Toen hij zijn uniform wilde halen, kreeg hij te horen dat dat niet nodig was. Dan wilde hij toch in ieder geval nog even zijn familie gedag zeggen. Dat mocht." De rest van de familie was in de kamer. Die wist nog niet wat er gaande was. Oudste dochter Grietje weet nog, dat de ramen beslagen waren, zodat ze niet naar buiten konden kijken. Op een gegeven moment stak haar vader zijn hoofd om de deur, met achter zich een man met een pistool, met de woorden: "Mien, ik word meegenomen." Wiegers ging met de mannen mee. Bij de auto gekomen zei hij: "De auto zit al vol. Ik kom zelf wel naar Winschoten, al is het lopend. De kom waar jullie me willen hebben." Daar gingen de SD'ers uiteraard niet op in. Eén zei er: "Er kan quer machen". Er zaten twee mannen achterin de wagen. Die moesten opschikken, zodat de fors gebouwde politieman tussen hen in kon zitten. "We zagen dat het Dresselhuis en Driegen waren", zegt Fia. Zij was op kousenvoeten achter haar vader aangelopen. Ze herinnert zich dat nog goed, omdat de grond zo koud aanvoelde. "Waar brengt u vader heen", vroeg ze. "Naar Groningen" was het antwoord. "Mag ik weten waarheen, want dan kan ik hem opzoeken, want ik werk in Groningen in het ziekenhuis." "Welk ziekenhuis?" Op haar antwoord volgde een neerbuigend: "Ach so, Diakonissenkrankenhaus". Het huis werd niet doorzocht. De auto reed weg, een verbijsterde, niet begrijpende familie achterlatend.

 

Waarschuwing komt te laat
Achteraf bleek, dat de gearresteerden niet naar Groningen gingen, maar naar Winschoten. Daar hebbende mannen een nacht op het politiebureau vastgezeten, voor ze naar Groningen werden gebracht, naar het Huis van Bewaring aan de Hereweg. (Klik hier om te lezen hoe het Wiegers verging in het Huis van Bewaring in Groningen.) Als verzetsvrienden dat geweten hadden, hadden ze waarschijnlijk een poging ondernomen ze in Winschoten te bevrijden. Hendrik Dresselhuis, smid van beroep, en Jan Driegen, die douanechef was, zaten in dezelfde verzetsgroep als Wiegers. Zij woonden beiden in Nieuweschans. Zij waren even tevoren gearresteerd. Begin februari hadden de Duitsers namelijk een grote slag geslagen. Bij het verhoor van een van de gearresteerde O.D.'ers, die een sleutelpositie bekleedde, waren ze achter het organisatieschema en de identiteit van een groot aantal medewerkers gekomen. De hele groep rond Wiegers werd opgerold. Toen Dresselhuis en Driegen waren opgehaald, wisten ingewijden in Nieuweschans dat ook Wiegers nu gevaar liep. Hij moest gewaarschuwd worden. Men had hem nog kunnen bellen vanaf het postkantoor. Daar en in de kazerne was nog telefoon. Het is helaas niet gebeurd. De Duitsers konden telefoongesprekken afluisteren en gaan uitzoeken wie er gebeld had. De angst hiervoor was te groot. Een beambte van het postkantoor is toen op de fiets naar Finsterwolde vertrokken. Hij kwam te laat. 'Waarom zit vader hier?' In Groningen had Wiegers als celgenoot Joh. Quarré uit Sellingen. Die zat ook bij de O.D. en is begin april 1945 weer vrijgekomen. Hij vertelde dat Wiegers nooit geslagen is bij verhoren. Hij straalde een zelfbewustheid uit die kennelijk indruk maakte op degene die hem verhoorde. Omdat er geen huiszoeking was gedaan, kon men hem hieromtrent niets ten laste leggen. De verhoren zijn zwaar geweest, maar Wiegers heeft niets losgelaten. Zijn dochter Fia is op het Scholtenshuis naar haar vader wezen vragen. Ernst Klein wort, een "goede" Duitser, ingedeeld bij de Wasserschutzpolizei, had daarvoor bemiddeld. Zij kende hem wel, want hij was verloofd met een plaatsgenote.


Toen ze zich in het beruchte pand aan de Grote Markt gemeld had werd haar toegevoegd: "Zeg maar wat je vader gedaan heeft, we weten toch al alles." Ze gaf te kennen, dat ze alleen maar kwam om te vragen waarom haar vader gevangen zat. "Wat jouw vader gedaan heeft, daar kun je geen geld genoeg voor bij elkaar krijgen om hem vrij te krijgen." Er was nog wel eens iets met geld te bereiken bij de Duitsers, maar deze keer niet. "Vader heeft niets gedaan," zei ze. "Ik kom gewoon vragen waarom hij hier zit." Haar verzoek leverde niets op en Kleinwort kreeg te horen, dat als hij nog eens probeerde Wiegers vrij te krijgen, hij ook opgepakt zou worden. De dochter mocht een brief aan haar vader schrijven. Die ging wel over koetjes en kalfjes, maar ze kon zo iets van de familie laten horen. Later kwam ze erachter dat hij die brief nooit heeft gekregen. Zij bezocht elke week het Huis van Bewaring om schoon goed te brengen en het koffertje met vuile was weer mee terug te nemen. "Als de kleren gebracht werden, moesten de gevangenen zich omkleden, zodat de vuile direct mee terug kon. Toen Quarré vrij was, vertelde hij ons, dat we vader konden laten merken of het thuis goed was. Van een sok moest dan een draadje wat langer zijn. Eén keer hebben we vader zo kunnen berichten. Vader had gedacht dat hij naar een of ander kamp zou gaan. Dat kwamen we te weten van vaders celgenoot Quarré. Die werd een week voor de bevrijding vrijgelaten, op een vrijdag. Hij moest ons van vader de groeten doen. Deze man vertelde ons, dat vader goede hoop had, dat hij nog zou worden vrijgelaten." Hij heeft ook gesproken bij de begrafenis van Wiegers. Hij vertelde hoe deze in de cel voorging in het dagelijks gebed: "Here, wij vragen dit van U, niet omdat wij zulks verdiend hebben, maar uit genade van den Here Jezus, Uw geliefde Zoon." Quarré vertelde hoe opgewekt zijn vriend in de cel bleef, hen steunde in ogenblikken van zwakheid, terwijl diens eigen positie nog veel moeilijker was. In de gevangenis hoopten zij die niet vrij waren gelaten, dat dit binnenkort ook voor hen was weggelegd. In de verte was het gedreun van het geallieerde geschut al te horen en de oorlog kon nooit lang meer duren.

 

Het oorlogsmonument in het Evertsbos. Foto: P. Hellema-Hagen.
Het oorlogsmonument in het Evertsbos. Foto: P. Hellema-Hagen. Klik op de foto voor een andere afbeelding!.

 

Anloo, 8 april 1945

Met de bevrijding aanstaande, hebben de Duitsers in de laatste oorlogsweek nog een groot aantal gevangenen omgebracht, onder andere in de bossen bij Bakkeveen, Norg en Anloo. In Anloo was, verborgen in het bos, een boshut in gebruik als onderduikplaats. In september 1944 was deze, min of meer bij toeval door de Duitsers ontdekt. Daarbij waren enkele verzetsmensen gevangen genomen, anderen hadden kunnen ontkomen. Nu, een half jaar later, zou de boshut nog een keer getuige zijn van een droevige gebeurtenis. Op zondag 8 april, 's morgens om half zes, bij het aanbreken van de dag, werden tien Nederlandse mannen met een Duitse vrachtwagen naar de bossen bij Anloo gebracht. Ze werden langs een bospad naar de plek van de reeds half vervallen boshut geleid, op de scheiding van een sparren- en een dennenbos. Er was daar een walletje, met direct daarachter bomen. Daar moesten de mannen gaan staan. Wiegers heeft sommigen ervan gekend, anderen niet. Driegen uit Nieuweschans was er bij en Bosma uit Nieuwolda, bekenden van Wiegers. Bekend of onbekend en wat ook de oorzaak was geweest van het feit dat zij hier nu samen stonden, zij hadden zich gezamenlijk verzet tegen de onderdrukking. Zij wisten dat ze gingen sterven. De natuur rondom was ontwaakt, een morgen met zonneschijn, uitbottende knoppen en het aarzelend groen van bladeren. De tegenstelling kon niet groter zijn. De Duitsers waren met een hele groep, er waren ook Nederlandse handlangers bij. Het geratel van hun wapens verscheurde de stilte van het woud. Vier hebben er geschoten. Op de plek van de hut werden de mannen gefusilleerd. Onder hen was Kees Wiegers, net vijftig jaar oud. Hun lichamen werden in de kapotte hut gegooid. Een week later was een groot deel van het noorden van Nederland bevrijd. Aanvankelijk heeft op de plaats van de fusillade een eenvoudig houten kruis gestaan. Op 4 mei 1970 is er een monument onthuld. Het is een grote keisteen, waarop een bronzen plaat is bevestigd met de namen van de op die plek vermoorde O.D.’ers. Hij staat aan een breed bospad, ongeveer op de plaats waar eens het paadje liep dat naar de hut voerde, die een twintig meter van de bosrand lag. Het perceel bos is een aantal jaren geleden gekapt. Er is nu open terrein met heide en struiken. De kuil die van de hut overbleef is er nog. Elke vierde mei leggen de kinderen bloemen bij deze steen, de stille wachter die hen die daar vielen in herinnering houdt.

 


 

Deze pagina maakt deel uit van www.nazatendevries.nl.
Aan bovenstaande tekst is de uiterste zorgvuldigheid besteed. Desondanks kunnen er best fouten voorkomen.
Constateer je fouten en/of heb je vragen, correcties, aanvullingen...geef die dan even aan mij door via mijn E-mail adres.
Laat ook eens een bericht achter in het Gastenboek.

 

Hoogeveen, 12 maart 2014.
Verhaal: Sietse Huizingh
Bewerking: Harm Hillinga .

Menu Artikelen.
Terug naar de HomePage.
Top